Wat iedereen moet weten van de wereldgeschiedenis

Wat moet je als Nederlander weten van de wereldgeschiedenis? Nog altijd vooral het verleden van de Europa en zijn vroegere overzeese bezittingen.

De canon volgens H.L. Wesseling, emeritus hoogleraar hedendaagse geschiedenis.

Een overzicht van de wereldgeschiedenis in vijfduizend woorden, kan dat? Ja, dat kan en het kan ook in vijfhonderd, in vijftig en zelfs in dertien woorden. Joseph Conrad heeft eens gezegd dat de hele geschiedenis van de mensheid kan worden samengevat in één zin: ,,They were born, they suffered, they died; yet it is a great tale!'' Toch zullen niet veel mensen met zo'n samenvatting van de wereldgeschiedenis tevreden zijn. Ze willen meer weten en velen willen tegenwoordig ook weten wat ze moeten weten. Dat is althans het idee dat aan de discussie over `de canon' ten grondslag ligt.

Wanneer het om een canon van de vaderlandse geschiedenis of de Nederlandse letterkunde gaat, is dat relatief eenvoudig. Over onderdelen ervan is discussie mogelijk, maar het is duidelijk waar het over gaat: over onze geschiedenis en onze letterkunde. Bij de algemene geschiedenis – door de humorist Leonhard Huizinga, zoon van de historicus, eens aangeduid als `de vaderlandse geschiedenis van het buitenland' – ligt dat anders. Die geschiedenis gaat immers in beginsel over de lotgevallen van alle mensen behalve de Nederlanders. Zo'n geschiedenis laat zich echter niet als een samenhangend geheel begrijpen of beschrijven. Wat we traditioneel onder `algemene geschiedenis' verstaan, is dan ook iets anders. Het is de geschiedenis van `de landen van onze beschavingskring', zoals de historicus J.S. Bartstra het in de titel van zijn bekende handboek aanduidde. In concreto wil dat zeggen: de geschiedenis van Europa (vooral West-Europa) en zijn vroegere overzeese bezittingen in Amerika (vooral Noord-Amerika). Die geschiedenis werd in de titel van een ander bekend Nederlands handboek aangeduid als De pelgrimstocht der mensheid.

Tegen deze zogenaamde `Europacentrische' opvatting van de geschiedenis is na de Tweede Wereldoorlog terecht veel bezwaar gemaakt. Ze is immers gebaseerd op de dominerende plaats die Europa in de loop van de negentiende en twintigste eeuw in de wereld was gaan innemen. Die positie is echter in 1945 verloren gegaan. De Verenigde Staten en de Sovjet-Unie waren de nieuwe wereldmachten, later kwamen Japan en (nog later) China en India daarbij. Deze nieuwe wereldsituatie leidde tot een nieuw wereldbeeld en vroeg om een nieuw soort wereldgeschiedenis.

Er zijn inmiddels heel wat pogingen gedaan om hiertoe te komen. Een visie met een vergelijkbare samenhang en overtuigingskracht als de klassieke Europacentrische is echter nog niet gevonden. De historici moeten daar verder aan werken en dat doen zij ook. Voor een canon van de algemene geschiedenis is dit overigens geen groot probleem. Een canon is per definitie tijdgebonden en cultureel bepaald. Dat geldt ook voor deze poging. Vandaar de naam: een Europese geschiedenis van de wereld.

Dit is de derde en voorlopig laatste canon die NRC Handelsblad publiceert.

Op 30 oktober verscheen een canon van de vaderlandse geschiedenis, op 5 maart een canon van de Nederlandse literatuur. Beide zijn terug te lezen via www.nrc.nl.

Minister Van der Hoeven (Onderwijs) heeft donderdag een commissie onder leiding van professor Frits van Oostrom gevraagd om voor 1 september 2006 een canon voor het primair en voortgezet onderwijs te ontwikkelen. De canon zal zich niet beperken tot Nederland, maar de (cultuur-) historische kennis van jongeren over Nederland in een internationale, in het bijzonder Europese context, plaatsen, aldus de minister.

Heeft u iets af te dingen of toe te voegen? Mail naar canon@nrc.nl of schrijf naar het Zaterdags Bijvoegsel, Postbus 8987, 3009 TH Rotterdam