Van meisje tot machtigste vrouw in Berlijn

Doordat de Duitse bondskanselier Gerhard Schröder vorig weekeinde onverwacht vervroegde verkiezingen aankondigde, heeft de CDU geen tijd meer om iemand anders dan Angela Merkel als kanselierskandidaat aan te wijzen.

Zondagavond 22 mei 2005 onderging Angela Merkel (50) een metamorfose. Op de avond dat kanselier Schröder als een iezegrim vervroegde verkiezingen aankondigde, begon Merkel te stralen. En een beetje straalt ze nog steeds.

Angela Merkel, voorzitter van de Christelijk Democratische Unie (CDU) en beoogd kanselierskandidaat, was de grijze muis van de Duitse politiek. Een intelligente, serieuze vrouw. Gehard in de slangenkuil van haar partij. Een vrouw met een sympathieke uitstraling in het persoonlijke gesprek. Maar ook een vrouw die op televisie verstarde tot een kille treurwilg met naar beneden gebogen mondhoeken en een schier onmogelijk kapsel.

Maandagochtend werd Duitsland wakker in opperste verwarring. De treurwilg was niet meer. De kranten toonden een glunderende vrouw. En opeens zat dat veelbesproken kapsel ook goed, jeugdig en vlot.

De lach was deels te danken aan partijgenoot Jürgen Rüttgers, die regionale verkiezingen in Noordrijn-Westfalen had gewonnen. Dat was een opsteker van jewelste. De lach was ook te danken aan aartsrivaal Schröder. Met zijn aankondiging verstomde in één klap het in de CDU al jaren zeurende debat over Merkels leiderschap. Ook dat voelde goed.

De positie van de voorzitter was binnen de partij zo stevig dat ze leek voorbestemd om kanselierskandidaat te worden. Maar helemaal zeker was dat nog niet. Nu was er voor interne debatten opeens geen tijd meer. Een paleisrevolutie vier maanden voor de verkiezingen is harakiri. Maandag wordt Merkel formeel uitverkoren tot de uitdager van Schröder. De durfal Schröder heeft niet alleen bepaald wanneer hij wil duelleren, maar ook, in zekere zin, met wie.

Uiteraard is een schoonheidsslaapje van één nacht niet genoeg voor een nieuw imago. Maanden geleden heeft Merkel haar uiterlijk al in handen gelegd van sterrenkapper Udo Walz uit West-Berlijn. Met elk kappersbezoek modelleerde Walz haar een stapje in de richting van de moderne succesvolle vrouw. Het was een geleidelijke operatie, een radicale aanpak zou de geloofwaardigheid alleen maar hebben geschaad.

Eigenlijk is Merkel geen vrouw voor de spiegel van de kapper. Ze draagt zelden een handtas, als ze loopt maaien haar armen door de lucht. Ze houdt van broekpakken en het leven op het platteland. Van schnitzels en groene kool. Van werken in de tuin en uitwaaien op het strand van de Oostzee. Niet van Dior en gedoe over uiterlijk. Een stadsvrouw is Merkel nooit geworden, ook al woont ze met haar tweede echtgenoot al jaren in het centrum van Berlijn, pal tegenover het Pergamon-museum.

De Duitse pers heeft haar uiterlijk tot een immens obstakel opgeblazen. Noem het seksisme van een bedreigd patriarchaat, maar het is niet anders. De reclame van een autoverhuurbedrijf die Merkel ooit toonde met het kapsel van Albert Einstein, hielp ook niet echt.

Angela Merkel maakt een verdraaid goede kans om de volgende bondskanselier te worden. Dat is opmerkelijk omdat Duitsland zelden een politicus voortbracht die zo veel electorale handicaps in één persoon combineert. Haar uiterlijk is slechts één probleem. Merkel is een vrouw, van protestantse huize die is opgegroeid in de DDR. En ze is nog kinderloos ook. Én twee keer getrouwd. Dat is niet eenvoudig in een conservatief land waar mannen van middelbare leeftijd de dienst uitmaken. Dat is niet eenvoudig in een samenleving die wordt gedomineerd door West-Duitsers die zich superieur voelen ten opzichte van de Oost-Duitse minderheid. Dat is niet eenvoudig in een christelijke partij die slechts schoorvoetend accepteerde dat vrouwen het aanrecht in de steek lieten.

In de katholieke Beierse zusterpartij CSU noemen ze Merkel `Ostwachtel', de kwartel uit het oosten. In haar eigen partij stond ze jarenlang bekend als `het meisje van Kohl', omdat ze haar politieke carrière te danken heeft aan oud-kanselier Helmut Kohl. Het meisje van de CDU, je hoort het steeds minder.

Ondanks haar ongebruikelijke curriculum groeide Merkel in vijftien jaar uit van academicus (specialisme quantumchemie) tot de machtigste vrouw in Berlijn. Intelligentie, doorzettingsvermogen en spitse ellebogen hielpen haar daarbij. Merkel heeft menig partijgenoot van het erf gejaagd – onder anderen de grand seigneur van de CDU, Helmut Kohl zelf. Gooi Merkel in een aquarium met haaien, noteerde Time Magazine eens, dat overleven die haaien niet.

Angela Dorothea Kasner groeide op in het dorpje Templin in het noorden van Brandenburg. Haar vader leidde er een opleidingscentrum voor protestantse geestelijken. Angela, `Kasi', blonk uit op school, ze won scholierencompetities in Russisch en wiskunde. In haar vrije tijd dwaalde ze door de natuur, was actief in de communistische jeugdbeweging, FDJ. Ze studeerde natuurkunde en promoveerde. In 1977 huwde ze Ulrich Merkel, met wie ze vier jaar later weer brak.

Tot voor kort sprak Merkel nauwelijks over haar 35 jaar in de DDR. Haar levensloop leek geen verkoopargument in de door West-Duitsers gedomineerde CDU. Op het partijcongres in december in Düsseldorf sprak ze opeens over haar ouderlijk huis in Templin. Over het dagelijks leven op school in een dictatuur en de gesprekken die ze daar met haar moeder over voerde. Het gaf Merkel profiel. Vijftien jaar na de Wende kun je in Duitsland blijkbaar toch zonder veel problemen over de DDR praten. Na vijftien jaar had Merkel genoeg zelfvertrouwen om met haar levensloop voor de dag te komen. Voor een verkiezingscampagne zijn ontroerende verhalen uit de kindertijd bovendien even onontbeerlijk als een goede kapper.

Merkel is een voorstander van Europese integratie. Ze steunt de ontwerp-grondwet van harte, ook al vind ze het spijtig dat christelijke wortels van Europa niet ruimhartig worden vermeld. Ze is tegen de toetreding van Turkije tot de EU. Haar belangrijkste argument: de Europese Unie kan die uitbreiding niet aan. Haar voorstel om Turkije een `bevoorrecht partnerschap' aan te bieden haalde het niet.

De Duitse verzorgingsstaat is volgens Merkel hard toe aan renovatie. Ze steunde de saneringsoperatie van Gerhard Schröder, maar vindt dat roodgroen niet ver genoeg ging. Merkel wil het bedrijfsleven meer ruimte bieden door bureaucratie en regelgeving te verminderen. En ze praat al jaren over een soepeler ontslagrecht.

Een van haar lievelingsprojecten is een nieuwe financiering van de gezondheidszorg, op basis van een gelijke premie voor alle burgers. De financiering daarvan is echter onduidelijk. Merkel heeft tot op zekere hoogte dezelfde handicap als Schröder: als voorzitter van een grote volkspartij moet ook zij een liberaal en een sociaal kamp te vriend houden. Alle CDU-leden zijn christen-democraten, maar velen zijn heimelijk ook nog sociaal-democraten.

In de peilingen liggen de christen-democraten al maanden voor op de sociaal-democraten. Maar Schröder had altijd één troost: hij zelf was veel populairder dan Merkel. Volgens de opiniepeiling Politbarometer die het ZDF gisteravond bekendmaakte is Angela nu geliefder dan Gerhard. Het verlangen van de Duitse kiezer naar een wisseling van de wacht is volgens de peiling nu net zo groot als in 1998, toen Schröder Helmut Kohl onttroonde. Voor `Angie' eindigde de week nog mooier dan hij was begonnen – en het begin was al niet slecht.

Dochter van predikant uit Brandenburg

Geboren 17 juli 1954 in Hamburg, als Angela Dorothea Kasner.

Het gezin vertrekt datzelfde jaar naar het Oost-Duitse Brandenburg waar haar vader als protestantse predikant werkt. Het gezin woont eerst in Quitzow en later Templin op een complex waar ook geestelijk gehandicapten wonen. Haar vader stond kritisch tegenover het DDR-regime.

Merkel is een begaafde scholier, blinkt uit in Russisch en doet in 1973 eindexamen.

Ze studeert natuurkunde in Leipzig, waar ze in 1978 afstudeert.

In 1977 treedt ze in het huwelijk met Ulrich Merkel, van wie ze vier jaar later scheidt. Ze houdt zijn achternaam.

Op het Instituut voor Fysische Chemie van de Oost-Duitse academie voor wetenschap in Berlijn legt ze zich toe op quantumchemie. Op het instituut wordt ze bespioneerd door haar naaste collega, die voor de veiligheidsdienst werkt.

Promotie tot Doktor in de natuurkunde in 1986.

Ten tijde van de politieke omwenteling in de DDR wordt Merkel lid van de politieke partij Demokratischen Aufbruch (DA). In 1989 plaatsvervangend woordvoerder van de regering-Lothar de Maizière, de eerste vrij gekozen regering van de DDR. De Maizière zal haar twee jaar later bij Kohl aanbevelen als kandidate voor een ministerspost.

In 1990 werd ze lid van de CDU.

Sinds december 1990 lid van de Bondsdag voor het district Stralsund/Rügen en Noord-Vorpommern.

Van 1991 tot 1994 was ze minister voor Vrouwen en Jeugd.

Van 1994 tot 1998 was ze minister voor Milieu en Reactorveiligheid.

Sinds april 2000 is ze voorzitter van deCDU.

In januari 2002 moest ze accepteren dat Edmund Stoiber, leider van de Beierse CSU, de kanselierskandidaat van de christen-democraten werd.

Voorzitter van de CDU-fractie in de Bondsdag sinds 2002.

Angela Merkel is getrouwd met Joachim Sauer, hoogleraar scheikunde, en heeft geen kinderen.

Haar helden zijn Marie Curie, Aristoteles, Ludwig Erhard en Robert Redford.

Ze eet graag groene kool, spaghetti Bolognese en stamppot.

Haar levensmotto is ontleend aan een gedicht van Herman Hesse: ,,Und jedem Anfang wohnt ein Zauber inne.'' (Elk begin kent zijn eigen bekoring.)

Bron: CDU