`Parijs moet weten wat hier aan de hand is'

Morgen stemt Frankrijk over de Europese Grondwet. In de Elzas, waar het uiterst rechtse Front National een sterke positie heeft, overheerst het `nee'.

Corine Ringwald, een kleine bakkersvrouw in Mulhouse, met zwart haar, helder blauwe ogen en een kuiltje in haar wang, windt er geen doekjes om. Zij stemt morgen tégen de Europese Grondwet. Net als veel anderen in de Elzas. ,,De Grondwet maakt van Frankrijk een arm land'', zegt ze fel.

Terwijl Corine de ene na de andere baguette vliegensvlug in papier rolt, trekt ze van leer. ,,Kijk wat er aan de hand is. Fabrieken vertrekken naar Roemenië en zetten hier mensen op straat. Mijn man en ik werken allebei, hij is buschauffeur. Maar we worden steeds armer. Aan het eind van de maand is alles duurder. De euro is hier niet populair. Nu pakt de regering ons zelfs vakantiedagen af.''

Corine wil ook wel kwijt dat ze zich hier in de wijk niet meer thuisvoelt. Vroeger was La Cité een mooie, rustige volksbuurt. ,,Maar we worden overgenomen door Algerijnen en Turken.''

Corine Ringwald verwoordt wat veel Fransen hoog zit. Nee, de Europese Grondwet hebben de meeste Elzassers niet gelezen. Maar over het Europa van de dure euro, de vrije markt, Turkije en de migranten hebben ze een mening. ,,Wij willen Parijs laten merken wat hier aan de hand is'', zegt Corine. En waarom mensen zoals zij voor het Front National (FN) zijn.

Want Corine verbloemt niet dat ze bij de laatste verkiezingen op het Front heeft gestemd. De ultrarechtse partij van Jean-Marie Le Pen – die vaak in een adem wordt genoemd met het Belgische Vlaams Belang en met de inmiddels uiteengevallen Vrijheidspartij van de Oostenrijker Jörg Haider – heeft een sterke basis in de Elzas.

Een op de vier stemmen in de regio gaat naar het Front National, bleek bij de regionale en presidentsverkiezingen. Als daar de anti-Grondwetstemmen van de autonome Alsace d'abord worden bijgeteld, kan alleen al het extreemrechtse blok in de Elzas dat tegenstemt op ruim 30 procent uitkomen, schatten politieke experts.

Aan de vooravond van het Franse referendum over de Europese Grondwet, dat morgen wordt gehouden, domineren net als in Nederland de tegenstemmers in de opiniepeilingen (54 à 55 procent).

Maar in tegenstelling tot Nederland is het verzet in Frankrijk ook in de gevestigde organisaties te vinden: bij de `soevereinisten' (voorstanders van een sterke staat) in de socialistische partij, bij Chiracs partij UMP, bij de Groenen en bij de vakbeweging. De onvrede bij de tegenstemmers is diep geworteld in een breed deel van de samenleving.

,,De Europese Unie wordt, anders dan in Nederland, steeds meer gezien als een neoliberaal fort dat het Franse sociale model vernietigt'', licht Marie-Claire Vitoux toe, historicus aan de universiteit van Mulhouse. Een industriestad in het zuiden van de Elzas, die al jaren kampt met de neergang van de textiel- en metaalindustrie.

Frankrijk geloofde decennia in een Europa naar Frans model, zegt Vitoux. De Fransen vinden dat ze een missie hebben sinds de revolutie van 1789, die met principes als vrijheid, gelijkheid en broederschap veel volkeren heeft geïnspireerd. ,,Maar deze ideeën zijn volgens veel Fransen in de huidige Europese Unie van 25 landen inmiddels ver te zoeken.''

[Vervolg FRANKRIJK STEMT: pagina 2]

FRANKRIJK STEMT

Ideaal van één Europa lijkt vervlogen

[vervolg van pagina 1]

Vitoux: ,,Nu al bestaat in Frankrijk een groeiende groep working poor, niet alleen onder migranten, ook onder Fransen. De helft van de werkenden betaalt geen inkomstenbelasting omdat ze zo weinig verdienen.''

In het nieuwe Europa zal de ongelijkheid alleen maar groeien, wordt gevreesd. Zo was de verontwaardiging groot toen onlangs een fabriek in elektronische onderdelen bekendmaakte dat ze van de Elzas naar Roemenië verhuisde. De werknemers konden mee, zei het management, als ze bereid waren voor 110 euro in de maand te werken. Het management maakte zijn excuses.

Maar wat betekent dit voor de toekomst, vragen werknemers met een klein inkomen zich af, die de concurrentie met Polen en Tsjechen in Frankrijk al voelen. Enkele jaren geleden kwam het in de treurige voorsteden van Mulhouse, Bourtzwiller en Couteaux, waar veel werkloze Noord-Afrikanen wonen, tot hevige uitbarstingen.

Ook veel beter verdienenden spreekt het Europa van het liberalisme niet aan. ,,Daarom stemmen ze op ons'', zegt Patrick Binder, de leider van het Front National in de Elzas in zijn stamcafé Chez Sylvie. Hij is 35 jaar, ondernemer van een kleine stoelenfabriek en heeft vijf kinderen. Het Front National weet zich verzekerd van steun uit de midden- en betere klassen. ,,Wij zijn een nationalistische beweging. We kunnen niet accepteren dat Frankrijk opgaat in Europa en dat een streep door onze geschiedenis wordt gezet'', zegt Binder. En wat de FN-politicus als katholiek helemaal stoort, is dat er in de Grondwet geen verwijzing naar de christelijke wortels staat, zodat iedere christen de constitutie volgens hem sowieso hoort af te wijzen. Nee, anti-Europees is de geboren Elzasser helemaal niet, vindt hij. Binder heeft zelfs jarenlang in Duitsland gewoond. Hij is ook geen neonazi (al werd hij vorig jaar veroordeeld wegens racistische uitlatingen) of tegen Turken (,,die werken in tegenstelling tot veel immigranten uit Noord-Afrika''). Maar dat ongebreidelde kapitalisme, dat ultraliberalisme dat de Unie propageert en de nationale industrie niet beschermd. Nee, daar moet Binder en het Front National niets van weten.

,,Europa is goed voor de bazen, maar niet voor de werknemers'', zegt Patrick (,,nee, geen achternaam'') die middag als ik hem in Dornach tegen het lijf loop. Wandelend in de Rue de la Bataille zegt Patrick zeker te gaan stemmen. Inderdaad: non. Patrick, sympathisant van het Front, verwacht weinig goeds van een groter Europa.

Jarenlang had hij een goede baan, bij Peugeot. Maar ook de Franse autoproducent verplaatste productie naar Oost-Europa, moest saneren en Patrick werd met vervroegd pensioen gestuurd. En dan Turkije. (,,Mag ik dat zeggen?'', vraagt hij zijn vrouw). ,,Zo'n islamitisch land heeft niets in de Europese Unie te zoeken.''

De historicus Marie-Claire Vitoux vreest dat de rechts-extremisten een slaatje uit het referendum zullen slaan als de Fransen tegen stemmen. Een deel van de Fransen is echter niet tegen de Europese Unie, zoals het Front Nationaal, zegt ze. ,,Ze vinden eenvoudig dat de integratie te snel gaat. Ze voelen zich niet meer thuis in het grotere Europa met landen, die er andere democratische en ethische waarden op nahouden, zoals de bureaucratie in Bulgarije. Het politieke ideaal van Europa is voor velen vervlogen'', zegt Vitoux.

's Avonds speelt in het Entrepôt-theater in Mulhouse Der Candidat, een parodie op de Europese politiek. Een stuk over een eenvoudige analfabete man, Xavier Moncochon, die door een tv-station tot kandidaat van een partij wordt uitgeroepen, de massa meekrijgt maar uiteindelijk tot ,,het grootste uilskuiken van Europa'' wordt uitgeroepen. ,,Het stuk is een grote farce, één aanklacht tegen de huidige politiek in Frankrijk'', zegt regisseur Louis Perin na afloop. Der Candidat is een proteststem tegen de politieke elite. Jammer voor Europa, zegt Perin, maar het is een manier om het ongenoegen te uiten. ,,Als je in dit Europa geen nee meer kan zeggen, is het geen goed Europa voor de burgers.''

Referendum

Pagina 2

Media in Frankrijk

Pagina 3

De campagne van Wilders

Hans van den Broek

Pagina 15, 16

Bekende Nederlanders over de Grondwet

Pagina 19

Hoofdartikel

Pagina 24

Flip de Kam

www.nrc.nl/europa

dossier en weblog