Niet sociaal

Nee, omdat deze Grondwet bijdraagt aan de verdere ondermijning van de democratische en sociale kwaliteiten van deze samenleving. De burgers geven overduidelijk hun onvrede aan over het verlies van sociale en democratische waarden. De Europese integratie is daar mede debet aan.

De Grondwet is de volgende logische stap in het verleggen van bevoegdheden naar (Europese) lichamen die te ver weg staan om verbinding te maken met de burgers. Dat democratische gat maakt de legitimiteit van beslissingen die op Europees vlak totstandkomen dubieus, zoals duidelijk blijkt. Een demos is voorwaarde voor een democratie. Zonder demos wordt een parlement voor en van de parlementariërs. Zonder demos is het Europees Parlement niet democratisch. Meer macht voor dat parlement betekent minder echte democratie.

De Europese eenwording wordt gedreven door bestuurlijke logica (effectieve regelgeving, organisatie van veiligheid etc.), economische logica (marktwerking, grotere markt) en de logica van de macht (machtsblok). Er zou geen sprake van logica zijn als iedere logica niet iets redelijks heeft. Natuurlijk willen de Groenen strenge milieuregels voor zoveel mogelijk landen; natuurlijk willen liberalen meer privatisering van collectieve diensten, en natuurlijk willen politici de macht. Maar wat is de prijs? Welke prijs betaalt de samenleving?

Al wil Europa een sociaal gezicht tonen met deze Grondwet, ze kan dat moeilijk waarmaken met een wet die de tucht van de markt benadrukt en een zeer strikt monetair beleid grondwettelijk vastlegt. Dit Europa dreigt daarbij veel te groot te worden om handen en voeten te geven aan echte solidariteit. Dit Europa mist de menselijke maat.

Een nee is een uitnodiging om dit Europese proces te herdenken op zo'n manier dat niet alleen de bestuurders maar ook de burgers zich in de volgende stap kunnen vinden. Een politiek zonder alternatief, zonder keuze, is beklemmend. Mijn `nee' is een `ja' voor het alternatief dat de democratische en sociale kwaliteiten van deze samenleving versterkt.

Arjo Klamer is hoogleraar aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.