Eerst gevlucht uit China en toen verdwenen

Jaarlijks verdwijnen tientallen jonge alleenstaande asielzoekers uit opvanghuizen. ,,Als een Nederlands kind wordt vermist gebeurt er heel wat meer dan als het om een vluchtelingetje gaat.''

De politie in Den Helder zette vorige maand zonder succes het onderzoek stop naar de verdwijning van vijf minderjarige Chinese asielzoekers. Binnen anderhalf jaar na aankomst waren ze verdwenen uit een opvanghuis van Nidos, een voogdij-instelling voor minderjarige alleenstaande asielzoekers (ama's).

De 12-jarige Yaya Miu, de laatste vermiste vluchteling, kwam niet terug toen ze op 22 april boodschappen ging doen. Ze was zonder begeleiding naar Nederland gereisd, vermoedelijk via bemiddeling van Chinese mensensmokkelaars, en woonde sinds anderhalve maand in het opvanghuis in Den Helder. Eerder verdwenen twee jongens van 14.

,,We hebben er alles aan gedaan om de verblijfplaats van de kinderen op te sporen'', aldus een politiewoordvoerder in Den Helder, maar dat is niet gelukt. Men vermoedt dat ze met hun familie zijn herenigd. Zeker is dat niet. ,,We hebben geen aanwijzingen gevonden voor een misdrijf'', aldus de woordvoerder.

,,De vijf vermissingen in Den Helder zijn geen uitzondering'', zegt regiomanager Ohad Topper van Nidos in Den Haag. ,,De afgelopen acht maanden verdwenen uit ons opvanghuis in Den Haag acht Chinese en twee Indiase ama's. Een van hem kwam de politie twee weken later tegen in de keuken van een Chinees restaurant.'' Het is een uitzondering dat ze worden opgespoord, zegt Topper. Nidos schat dat jaarlijks enkele tientallen ama's van onder de 15 jaar – waaronder de laatste twee jaar opvallend veel Chinezen – uit opvanghuizen verdwijnen.

Landelijke aantallen van verdwenen ama's, die vaak met hulp en tegen betaling Nederland zijn binnengereisd, zijn er niet, zegt ook Unicef in Nederland. ,,De registratiesystemen van de politiekorpsen in Nederland sluiten niet op elkaar aan, zodat harde aantallen ontbreken'', aldus Maud Droogleever Fortuyn, beleidsmedewerker kinderrechten bij Unicef in Nederland.

Vorig jaar constateerde Unicef dat kinderhandel in Nederland, zowel binnen als buiten de seksindustrie, steeds grotere vormen aanneemt. Kinderen verdwijnen volgens Unicef in het illegale circuit: restaurants, naaiateliers, huishoudens of bordelen. Soms waren ze als huwelijkskandidaat gekomen en trouwen ze.

Ama's van onder de 15 jaar die Nederland binnenkomen, komen veelal in pleeggezinnen terecht met dezelfde culturele achtergrond als de asielzoekertjes. Een minderheid wordt, veelal in de eerste fase, ondergebracht in kinderwoongroepen van Nidos. ,,Huizen met veel kamers, waar maximaal twaalf kinderen dag en nacht worden begeleid'', vertelt Topper. ,,Ze gaan overdag naar school, krijgen vrienden en vriendinnen'', zegt Renate Edelman, voogd bij Nidos in Den Haag.

De stichting heeft de voogdij over 4.625 ama's – plus nog eens 376 kinderen die weliswaar met hun ouders als vluchteling naar Nederland zijn gekomen maar die om uiteenlopende redenen onder toezicht van een gezinsvoogd staan. Oudere ama's (15 tot 18 jaar) wonen in asielzoekerscentra, net als volwassen vluchtelingen en gezinnen. Ook de oudere ama's hebben een voogd van Nidos en ook zij raken geregeld vermist. In vaktermen heet dat: met onbekende bestemming vertrokken, kortweg mob. Van elk kind dat verdwijnt wordt door de voogd aangifte gedaan bij de politie. Tweederde van alle ama's is jongen.

,,De meest gehoorde reden die kinderen voor hun vlucht naar Nederland opgegeven, is dat ze geen ouders meer hebben'', zegt Edelman. ,,Afrikaanse kinderen zijn hun ouders in een burgeroorlog verloren. Chinese kinderen zijn hun ouders door een overstroming kwijtgeraakt of ze werden achtergelaten omdat ze het tweede kind in de familie zijn – dat was lange tijd verboden in China. Ze zeggen dat ze door een oom, een vriend van hun ouders of een toevallige passant werden meegenomen.'' Topper: ,,Het lijkt op een georganiseerde werkwijze.''

De meeste kinderen verdwijnen in de eerste vijf dagen na hun binnenkomst in Nederland, zegt Edelman, die zeventien kinderen begeleidt. ,,De voogdij is dan nog niet eens geregeld.'' De politie neemt veelal aan dat ze herenigd worden met hun ouders of familieleden die hier al illegaal verblijven, of dat ze doorreizen naar familie elders in Europa of de Verenigde Staten. ,,Maar het is niet uitgesloten dat ze de kosten van de illegale reis moet terugverdienen voor de mensensmokkelaar'', meent Topper.

Op initiatief van Nidos deed de marechaussee op Schiphol vorig jaar onderzoek naar de verdwijning van de Chinese ama's uit de opvanghuizen van Nidos. Als gevolg hiervan werden achttien leden van een bende Chinese mensensmokkelaars opgerold, die vanaf begin 2004 tientallen kinderen Nederland hadden binnengesmokkeld. Sommige kinderen werden, nadat zij enige tijd in Nederland hadden doorgebracht, door de smokkelbende naar andere Europese landen gebracht, waaronder Frankrijk en Italië. De marechaussee heeft het onderzoek inmiddels gestaakt. Zij vermoedt dat veel kinderen de opdracht hadden asiel aan te vragen om zo Nederland gemakkelijker te kunnen binnenkomen.

In het rapport Mensensmokkel in Beeld van het Nederlandse Informatie- en Analysecentrum Mensensmokkel werd in maart van dit jaar geconstateerd dat Nederland een belangrijk land is voor mensensmokkelaars en een draaischijf voor smokkel naar andere Europese landen. Van de twaalf bekende luchtsmokkelroutes naar de EU eindigen er volgens Europol vijf op Schiphol.

Unicef vindt het teleurstellend dat er in Nederland zo weinig werk wordt gemaakt van de opsporing van kindersmokkelaars en van de asielzoekertjes die uit de opvang verdwijnen. ,,Het klinkt plat'', zegt Maud Drooglever Fortuyn van Unicef, ,,maar als een Nederlands kind wordt vermist gebeurt er heel wat meer dan als het om een vluchtelingetje gaat. Politici vinden dat de bestrijding van kinderhandel in Nederland prioriteit heeft'', meent ze, ,,maar ze geven politie en justitie niet de middelen om écht werk te kunnen maken van de opsporing, vervolging en preventie van kinderhandel.''