Dino's op de Ark!

Toen ik nog niet zo heel lang voor deze krant schreef, kon ik dágen wakker liggen van een verkeerd geplaatste komma, in de eindredactie verdwenen alinea's of abusievelijk weggevallen aanhalingstekens. Neurotisch? Zonder meer.

Nu ben ik héél anders. Nu doet een losse opmerking over een vier weken geleden verschenen column mij nog uitbreken in uitslag over mijn hele lichaam. In een stukje over spelling bleek de eindredactie al mijn verwijzingen naar het Groene Boekje te hebben veranderd in Het Groene Boekje, zich er blijkbaar niet van bewust dat dit geen titel is (die luidt Woordenlijst Nederlandse Taal). Zo ontstonden er zinnen als: ,,Ik bezit geen Het Groene Boekje.'' In een column over taal! Ik mag dan niet kunnen spellen met tussen-n, maar ik ben ook weer niet helemaal van God los.

En dat is maar goed ook, want de rest van ons land stevent regelrecht op het hellevuur af, als we ons kabinet mogen geloven. Dankzij de even goedbedoelde als contraproductieve stemadviezen van onze regering over de Europese grondwet weten we nu dat Nederland dreigt af te glijden naar de Dark Ages (oorlog! verdommenis!). En, alsof de duvel ermee speelt, kwam vervolgens minister Van der Hoeven uit de hoek als wandelende illustratie van mijn Groene Boekje-stelling: waar in Nederland werkelijkheid en ideaal niet overeen komen, passen we gewoon de werkelijkheid aan.

Zodoende zijn we deze week weer helemaal bijgepraat over de evolutieleer, Intelligent Design, de rol van dinosaurussen in de scheppingsleer, creationisme en God, want, stelde de minister (van Onderwijs en Wetenschappen!), `je moet ook erkennen dat de evolutietheorie niet compleet is'. Zij wilde hier graag een debat over organiseren met wetenschappers van al dan niet darwinistische signatuur en `mensen uit diverse religies'. Het voorstel is inmiddels neergesabeld, dus dat hoef ik niet meer te doen. Geen krant, tijdschrift of tv-programma of er werd afdoende aangetoond dat Intelligent Design (ID) een pseudowetenschappelijke variant van het creationisme is en zeker niet te vergelijken met de falsifieerbare evolutietheorie.

Maar is het nu werkelijk zo dat de christenfundamentalisten onder ons zijn, dat we hier binnenkort een dependance kunnen verwachten van het Museum of Earth History in Arkansas? Dit museum plaatst dinosaurussen in de context van het creationisme, door middel van fraaie installaties waar de dieren samen met Adam en Eva in het Paradijs te zien zijn. `Ze leefden samen zonder vrees, want er was nog geen dood', luidt het bijschrift. (Voor wie het zich afvroeg: later zijn de dino's ten onder gegaan in de Zondvloed, hoewel er een paar mee mochten op de Ark van Noach, zoals het museum in woord en beeld toont. Hun nakomelingen zijn in de laatste IJstijd door de kou en de jacht uitgestorven.)

Goed, het blijft een dankbaar onderwerp en met zulke anekdotes voorhanden is het niet vreemd dat de meeste reacties zich concentreerden op de minst interessante kant van de zaak: de inhoudelijke. Maar dit laat buiten beschouwing dat de de uitspraken van minister Van der Hoeven eigenlijk helemaal niet gaan over de evolutietheorie of ID als zodanig. Waarover dan wel? De minister zelf is daar glashelder over, in haar interview met de Volkskrant: ,,Nu de zoektocht van de wetenschap steeds weer grenzen verlegt, verwacht ik respect voor nieuwe kennis en nieuwe, andere opvattingen. Ik heb er een hekel aan als mensen elkaar verketteren.'' Laten we die woorden `respect' en `verketteren' even onthouden. ,,Als er verschillende opvattingen over evolutie zijn, moeten we die naast elkaar zetten'', aldus de minister. ,,Op dit moment komt die discussie opnieuw op. Daar moet je als bewindspersoon de ogen niet voor sluiten. Je moet geen standpunt innemen, maar wéten wat er speelt, mensen bij elkaar brengen. Juist nu er extreme standpunten dreigen.''

Goh. Wat zou de minister bedoelen met extreme standpunten en mensen die bij elkaar gebracht moeten worden, door de wetenschap nog wel? Het blijft een lastige zaak om onze louter in clichés en eufemismen sprekende politici te doorgronden, maar langdurige observatie van de soort kan toch enkele belangrijke aanwijzingen geven. Mijn voorlopige hypothese luidt als volgt: Minister Van der Hoeven zou net zo lief hebben opgeroepen tot een debat over het phlogiston, morfische velden of de elfjes, als ze maar dacht dat dat zou kunnen leiden tot de `interculturele dialoog' die haar voor ogen staat.

De theorie van het ID moet de minister als door God gezonden hebben toegeschenen. ID pretendeert immers de kloof te overbruggen tussen de hardcore creationisten die geloven in het scheppingsverhaal, en de evolutieleer, door te stellen dat er wel evolutie is, maar dat deze verloopt naar het ontwerp van de Grote Ontwerper. En het overbruggen van kloven, daar lusten we wel pap van in Nederland. Het overbruggen van kloven is een fulltime baan voor onze politici. Hoe moet je anders, in een ,,samenleving die enorm multireligieus en multiwetenschappelijk is'' – wat multiwetenschappelijk is, weet niemand, maar het klinkt alsof het een logisch uit het ander volgt – de boel bijelkaar houden?

Heel eenvoudig. Wil er een deel van de samenleving (de minister rept voorzichtig van `moslimstudenten') niet geloven in wat er in eeuwen van wetenschappelijk onderzoek onomstotelijk is aangetoond? Geeft niet, joh, maken wij er toch een wetenschap-lite van. Niets vervelender dan een meningsverschil, tenslotte. Ze wil dat wetenschappers ,,oog en oor hebben voor verschillende opvattingen'', zonder meteen vanuit het ,,eigen gelijk'' te redeneren. Wie zijn wij immers om te zeggen dat de anderen ongelijk hebben, alleen omdat ze andere opvattingen koesteren dan wij? Daar moet je ruimdenkend in zijn.

Is dit dumbing down? Ja, dit is dumbing down.

De minister trekt hier de wetenschap het domein van de cultuur in, en daarmee ook van het relativisme, en demonstreert en passant een schrijnend gebrek aan inzicht in wat wetenschap ís. Natuurlijk zijn wetenschappelijke paradigma's deels cultureel bepaald, maar de kern overstijgt cultuurspecifieke omstandigheden. Werd de nul niet uitgevonden door de Babyloniërs, de Hindoes en de Maya's, onafhankelijk van elkaar? Zoals Stephen Jay Gould schrijft: ,,Wetenschap is een procedure voor het testen en verwerpen van hypotheses, niet een compendium van vaststaande kennis.'' Wetenschap is geen verlengstuk van religieuze dogma's. En wetenschap is al helemaal geen smeermiddel om integratie te vergemakkelijken, vanuit de merkwaardige gedachte dat de maatschappelijke cohesie alleen bewaard kan worden door een knieval aan onwetendheid.

Van der Hoeven is geen `dwaallicht', zoals ze in deze krant werd omschreven, maar een uitvergroting in metershoge neonletters van de verwarring van onze regeringspartijen.