De burger is moe van mega-hervormingen

De Hollandse marktbureaucratie geeft Europa een slechte naam, vindt Maarten Huygen, die als commentator reist door de samenleving.

De dokter is net zo min als de dominee en de notaris nog een notabele, hij is tegenwoordig niet meer dan een eenvoudig hulpverlener. Bij een bijscholingscursus voor huisartsen over geriatrie in een theater in het centrum van het dorp Maarssen aan de Hollandse Vecht zie ik geen tweedjasjes met gaatjesschoenen en helemaal geen stropdassen, zoals vroeger, maar spijkerbroeken, open boorden en T-shirts. Bij een tussentijdse coördinatiebijeenkomst voor de staking die dan ook aan de gang is, ontwaar ik zelfs een mannelijke huisarts met een oorbel.

De nieuwe welgeklede notabelen van de medische wereld zijn de verzekeringsmensen die met de huisartsen moeten onderhandelen over hun praktijkvoering en hun tarieven. Zij vormen de nieuwe controlerende klasse die de professionals moet bedwingen. De macht die de particuliere verzekeraars volgend jaar al over de huisartsen, hun behandeling en recepten krijgen, is de oorzaak van de huidige staking. De meerderheid van de huisartsen wil de contracten met de verzekeraars niet tekenen. Als de verzekeraar de diagnose en de behandeling door de huisarts achteraf niet goedkeurt, wordt er niet vergoed.

Het medisch beroepsgeheim staat op het spel. Ter wille van de `transparantie' moeten de artsen al het mogelijke noteren en de medische gegevens van de patiënt doorspelen aan de verzekeraar. De huisartsen hebben er weinig vertrouwen in dat die gegevens in de toekomst nooit voor andere doeleinden dan voor controle achteraf worden gebruikt. Moet een patiënt die te veel eet of drinkt geen hogere premie betalen? Alleen een dokter die optreedt als verzekeringsagent kan het vaststellen.

Het nieuwe bureaucratische stelsel vergt lange onderhandelingen. Ter wille van de concurrentie moeten verzekeraars onderling verschillende voorwaarden aan de artsen stellen. Over een enkel nieuw `zorgproduct' – onderhoud van diabetici – is een Utrechts zorgpunt van twaalf huisartsen nu al anderhalf jaar met verscheidene instanties aan het praten. Er is al 50 uur mee heengegaan zonder resultaat. Dan de andere `zorgproducten', andere zorgpunten en andere verzekeraars nog. Na al dat werk is er nog geen enkele patiënt behandeld. De overhead van het marktje spelen is aanzienlijk.

De huisartsen van de regioUtrecht Noord-West melden bij de coördinatiebijeenkomst over de staking dat mensen zich gelaten naar eerstehulpposten begeven. De huisartsen grinniken als melding wordt gemaakt van een telefoontje naar het alarmnummer 112 vanuit Maarssen dorp voor een haast-receptje van de pijnstiller diclofenac.

Het is verbazend dat de tegenacties pas zo laat op gang komen. De drie artsen met wie ik in Maarssen sprak, kwamen er pas de laatste maanden achter hoe het nieuwe systeem ingrijpt in hun praktijk. De zorgverzekeringswet is al een half jaar geleden door de Tweede Kamer aangenomen. Revolutie en vernieuwing is daar routine, want het debat op 16 december duurde slechts één dag. Dat is luchthartig, want marktwerking is na mislukte experimenten met kabel, spoor, taxi, elektriciteit en de langste recessie na de oorlog niet populair meer onder de kiezers. De zorgverzekeringswet is een monsterproject waar alle 16 miljoen Nederlanders direct de gevolgen van merken. Eind december worden de oude zorgverzekeringscontracten beëindigd. Nederlanders krijgen dan tot 1 mei de kans om een nieuw pakket uit te zoeken. Op kiesbeter.nl staan honderden pakketten van 35 zorgverzekeraars. Je moet wel je medische toekomst kunnen voorspellen en eindexamen vwo hebben om er wegwijs uit te worden. Terwijl volgens een peiling van deze krant de klanten tevreden zijn over hun huidige verzekeraar. Ze willen liever hun arts kunnen kiezen.

De SP maakt dankbaar gebruik van het politieke vacuüm en voert als enige campagne tegen de zorgverzekeringswet. De PvdA die in december tegen stemde, blijft stil. Misschien dat de Eerste Kamer de zorgverzekeringswet nog verwerpt zoals veertien jaar geleden ook gebeurde met zo'n megaplan.

Behalve een paar politici en verzekeraars ben ik niemand tegengekomen die blij is met wat de Raad van State de ,,bureaucratische simulering van marktwerking'' noemt. Ik sprak kreunende ziekenhuisdirecteuren en specialisten (zij hebben onderhandelingen met gemiddeld drie verzekeraars over 8.000 diagnose behandel combinaties nog lang niet afgerond), zuchtende gezondheidsspecialisten (de verzekeraar zorgt vooral goed voor zichzelf) en bezorgde economen (het is geen vrije markt en het wordt veel duurder).

De huisartsenstakingen hebben het publiek ongerust gemaakt. Niemand weet waar hij aan toe is. Er is weinig informatie. Broodje-aap-verhalen en misverstanden zijn gemengd met reële angsten. Het lijkt de Europese Grondwet wel. ,,Ik ga uit het ziekenfonds en ik mag ook mijn dokter niet meer houden'', vreest een reumapatiënte. Dat is alleen waar als de nieuwe zorgverzekeraar geen contract met die dokter heeft.

De huisartsen krijgen veel steun van het publiek. Bij het patiëntenplatform Utrecht kwamen 190 steunbetuigingen voor de huisartsen, drie klachten en een afwijzing. De mensen zijn vaak `algemeen boos' op de regering. Platformdirecteur Margot Weerts is niet zo enthousiast over de zorgverzekeringswet als haar koepel, het nationale patiënten- en consumentenplatform, dat `kritisch positief' is. Dat nationale platform wordt gesubsidieerd door Den Haag. Zo ontstaat consensus. De bezwaren van de huisartsen worden waarschijnlijk ook afgekocht.

Het is niet Brussel maar Den Haag dat marktwerking laat mislukken. Het huidige stelsel is gebrekkig maar dan hoeft nog niet alles op de schop, zodat de burgers nog banger en onzekerder worden. Bestuurders bedenken van alles maar de mensen zijn vernieuwingsmoe. De Europese Commissie heeft Den Haag niet gevraagd om de privatisering van de zorgverzekering. Het gebeurt nergens anders op deze manier. Als de zorgverzekering eenmaal is geprivatiseerd, moet Brussel erover oordelen om de concurrentie te bewaken. Die macht heeft Den Haag vrijwillig weggegeven. Als burgers massaal tegen de Europese Grondwet stemmen, is dat niet te wijten aan Brussel maar aan Hollandse marktbureaucratie.