De blijf-maar-lekker-zittenbaan

Met uitgekiende opleidingen proberen `klassenmoeders' een diploma te halen voor een baan als onderwijssecretaresse. Maar die gesubsidieerde banen verdwijnen juist.

IN EEN KLEIN, oververhit klaslokaal turen acht vrouwen naar het beeldscherm van hun computer. Ze zijn zo geconcentreerd dat de warmte ze niet lijkt te deren. Af en toe stellen ze een vraag aan de docent of overleggen ze even met elkaar, dan gaan ze weer verder met hun eigen opdrachten. Ze zijn gemotiveerd, deze vrouwen. Variërend in leeftijd van begin twintig tot begin vijftig, volgen zij de parttime mbo-opleiding onderwijssecretaresse aan het Da Vinci College in Dordrecht. De opleiding is nieuw. Medio januari startte de eerste pilot in Dordrecht, later zullen nog twee ROC's volgen. In totaal gaat het om circa 30 cursisten.

De deelnemers aan de opleiding zijn over het algemeen vrouwen die als moeder op de basisschool van hun kind(eren) zijn blijven 'hangen'. Begonnen als leesmoeder, klaar-over en klassenmoeder, zijn ze op school steeds meer taken gaan verrichten: de leerlingadministratie bijvoorbeeld. Het zijn overwegend laaggekwalificeerde vrouwen die het werk aanvankelijk vrijwillig deden en er later veelal via een gesubsidieerde baan (ID-baan) betaald voor kregen. Met de nieuwe opleiding kunnen ze hun werkervaring omzetten in een diploma. De opleiding is `competentiegericht'. Hun werkervaring geldt als een EVC, een Eerder Verworven Competentie. Daarvoor krijgen ze vrijstellingen, waardoor ze in theorie de driejarige opleiding in de helft van de tijd of minder kunnen doen. Competentiegericht onderwijs houdt verder in dat er een directe link is met de beroepspraktijk. Geen losse vakjes meer, maar een thematische aanpak die de samenhang laat zien tussen theorie en praktijk, met opdrachten die op de werkplek moeten worden uitgevoerd. Thema's zijn bijvoorbeeld 'samenwerken met leidinggevenden en collega's', 'de leefwereld van het kind' en 'het leerlingvolgsysteem'. Dat gekoppeld aan de gewone secretariële vaardigheden als correspondentie, post en archivering geeft de opleiding zijn eigen karakter.

De initiatiefnemers zijn de Vereniging van Openbare Scholen (VOS/ABB) en het Sectorbestuur Arbeidsmarkt, die samen met ECABO (het kenniscentrum beroepsonderwijs) aan drie ROC's de opdracht hebben gegeven een opleiding onderwijssecretaresse te ontwikkelen. De kosten voor de tweejarige pilot bedragen circa 612.000 euro, waarvan 70% gesubsidieerd wordt door het ministerie van Economische Zaken, via de Subsidieregeling Scholingsimpuls.

``De opleiding is gestart omdat de afgelopen jaren gebleken is dat deze ondersteunende krachten binnen de school een belangrijke taak vervullen'', vertelt Hans van Willegen, senior beleidsmedewerker bij VOS/ABB. ``Ze nemen administratieve taken uit handen van de schooldirecteuren, die daarvoor in feite te hoog gekwalificeerd zijn. Bijvoorbeeld het bijhouden van het leerlingvolgsysteem. Een administratieve kracht binnen de school maakt het beroep van schooldirecteur aantrekkelijker, en dat is weer belangrijk in verband met het imago van het vak en het verwachte tekort aan schooldirecteuren als vanaf 2007 door de vergrijzing een groot aantal van hen met pensioen gaat.''

De behoefte aan onderwijssecretaresses is er dus en de betrokken partijen zien de toegevoegde waarde ervan. Maar er is één groot probleem: geld. Vrijwel alle administratieve krachten op de basisscholen werken nu in een gesubsidieerde baan. En die banen staan op de tocht. Alleen al in Rotterdam moeten 3.000 van de 6.000 ID-banen verdwijnen. Er worden wel nieuwe banen gecreëerd, maar die zijn niet bestemd voor oud-gedienden. Op zich is het logisch dat er binnen een Instroom Doorstroom- baan gestreefd wordt naar een regulier betaalde baan, maar in de praktijk was een ID-baan meer een BMLZ-baan: Blijf-maar-lekker-zittenbaan. Dat vertellen de cursisten Diana Albers, Astrid Cicilia en Elly Dubois, die alledrie al meer dan vijf jaar in een ID-baan administratief werk verrichten op een basisschool en nooit gestimuleerd zijn verder te zoeken of een aanbod hebben gekregen voor een gewone baan.

Het is maar de vraag of scholen, als de ID-banen verdwijnen, de administratieve kracht uit hun reguliere middelen kunnen en willen gaan betalen. Is het dan geen geldverspilling om ruim 600.000 euro in de ontwikkeling van een opleiding te steken als de cursisten geen uitzicht hebben op een betaalde baan? Hans van Willegen: ``U heeft wel een klein beetje gelijk. Als je een dergelijke investering doet, dan moet het zo zijn dat de deelnemers na afloop een baan kunnen krijgen. Dat is nu maar de vraag. Maar ik benader het liever positiever. Ik kijk niet naar hoe het nu is, maar hoe het zou moeten zijn. Want allemaal, overheid, school en werkgeversorganisaties, vinden we dat die functies een toegevoegde waarde hebben voor de school. We kunnen dus alleen maar hopen dat er meer middelen voor komen.''

Elly Dubois (49), werkt sinds 1998 in een ID-baan op de Linnaeusschool in Amsterdam. Ze doet voornamelijk administratief werk en coördineert de activiteiten van de verlengde schooldag, maar ze draait ook wel eens een was, en ruimt de boel op. Ze doet de opleiding om haar kansen op de arbeidsmarkt vergroten. Zelf is ze daar niet negatief over, anders dan de gemeente, waarvan ze tot haar grote frustratie net een brief heeft gekregen dat ze 'onbemiddelbaar' is. Gelukkig voor Dubois ziet schooldirecteur Margaret Rottier haar eerder als `onmisbaar'. ``Elly Dubois heeft zoveel administratieve taken overgenomen die voorheen bij mij lagen, dat ze zichzelf onmisbaar heeft gemaakt. Als ik dat weer zelf moet gaan doen, dan zie ik dat qua werkdruk echt niet zitten.” Op de Linnaeusschool werken vijf mensen in ID-banen: drie klassenassistenten, de conciërge en Dubois. Rottier: ``Als de subsidiëring van ID-banen gaat stoppen weet ik niet hoe het verder moet. Als school krijgen wij vanaf schooljaar 2006/2007 lumpsumfinanciering, maar of ik daarvan een fulltime administratieve kracht kan betalen is nog maar de vraag. En dan heb ik het niet eens over de andere ID-ers. Als ik voor een administratieve kracht kies, zal ik elders op moeten beknibbelen. Het zal een kwestie zijn van keuzes maken.''