Centrale rol

Ja, want zonder buitenland is er geen Nederland. En we verspelen de centrale rol bij een internationalisme dat vanaf het begin de lokale welvaart stuurt. Al eeuwenlang staan hier de vensters open, niet omdat we zo van vreemdelingen houden maar eerder noodgedwongen. Onze samenleving bestaat bij de gratie van internationale handel. Daarom zijn we ook zo pragmatisch tolerant, immers zonder inschikkelijkheid vallen er weinig zaken te doen.

Verticale verhoudingen en centraal gezag zijn nooit populair geweest in Nederland. We maken thuis, in stad, deelraad of gemeente zelf wel uit wat goed voor ons is. En gaat Den Haag dicteren hoe we moeten stemmen, dan werkt dat eerder averechts. Maar jammer genoeg is Europa hierbij gepromoveerd tot pispaal voor persoonlijke frustratie en rancune. En een sterk horizontale samenleving met telkens veel betrokkenen bij wat voor besluitvorming dan ook is erg gevoelig voor het spook van de afgunst. Iedereen is gelijk. Maar waarom verdien ik dan geen topsalaris, bonus en gouden handdruk? Dat schept het klimaat voor een uitbundige klokkenluiderscultuur en het aanwijzen van een hoofdschuldige: Europa.

Nederland is uit welbegrepen eigenbelang bijzonder bedreven in stille diplomatie, onderhandelen en geduld. Die traditionele habitus dwingt tot omarming van de Europese Grondwet. Natuurlijk mankeert daar van alles aan. Maar wij beschikken bij uitstek over de expertise om vruchtbaar te twisten over aanpassingen en uitvoeringspraktijk. Meer in het algemeen ligt de rol ons goed van proeftuin voor het leren omgaan met ideologisch beladen conflictstof. Homohuwelijk, euthanasie en drugsbeleid laten zich het best testen in een klimaat dat niet verzuurd is door totalitaire denksystemen. En Europa kijkt met warme belangstelling toe hoe dat allemaal afloopt.

Als experimenteel geweten, koopman en draagvlakexpert heeft Nederland een ruime toekomst in Europa. Daarmee worden aanzien en respect afgedwongen, die het vertrouwde welvaren voor zoveel mogelijk landgenoten blijven garanderen. Het is wel bijzonder kortzichtig om deze positie in één klap uit handen te geven door nee te zeggen tegen de Europese Grondwet.

Herman Pleij is hoogleraar Historische Nederlandse Letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam.