Verborgen vormen

Als een doek van Goya in de mist, zo zien de schilderijen van de Israëlische Avner Ben-Gal (1966) eruit. Vreemde schimmige figuren bevolken het werk dat in de Haagse galerie Nouvelles Images hangt. De kunstenaar weet zo transparant te schilderen dat zijn voorstellingen ongrijpbare droombeelden worden met een snufje gruwelijkheid.

Duidelijk wordt dat in het doek Cursed by slaves (2004), waar een vrouw met gespreide benen gezelschap wordt gehouden door twee dierlijke wezens. Een ervan lijkt te bestaan uit kronkelige ingewanden. Dat klinkt eng, maar toch ziet het wezen er niet heel erg bedreigend uit. Een grijs ademwolkje onttrekt het gelaat van de vrouw aan het blikveld. Achter de vrouw gloeit het schilderij rood op, de warmte straalt er bijna voelbaar vanaf. Het doek heeft een onderhuidse dreiging, door de seksuele positie van de vrouw. Maar toch is het niet een en al zwartgalligheid; een roze beest dat aan een ezel doet denken, zet je weer op een ander been.

Ben Gal exposeerde vooral in Israël. In 2002 vertrok hij met een beurs naar New York. Het jaar daarop werd zijn schilderijenreeks Salt Mine tentoongesteld op de Biennale van Venetië. De werken waren surreëel, de sfeer was geladen en agressief. Ben Gal tekende bloederige commentaren op politieke gebeurtenissen.

De schilderijen in Nouvelles Images, Ben Gals eerste expositie in Nederland, hebben een veel subtielere uitstraling. Ze doen in de verte denken aan zeventiende-eeuwse stillevens van Hollandse meesters, waarin dieren voorkomen die symbool staan voor bepaalde eigenschappen. Zoals de hond voor trouw staat, zo staat de aap voor dwaasheid. Die aap figureert in het doek The monkey desecrating. Het dier rommelt aan de kaarsen, één kaars valt, brandend en wel. Ben-Gal schildert zo efemeer dat het zoeken is naar het geschilderde onderwerp. Je leest stukje voor stukje de vormen in het doek, die dan uiteindelijk een herkenbare voorstelling beginnen te vormen, naarmate je langer naar het oppervlak staart.

Op het doek Crisis (2004) zie je een vage schim. Allengs verandert deze in een vrouw aan een tapkast. Onderuitgezakt, met een glas voor haar neus zit ze daar, maar niet alleen. Uit de mist achter haar doemt een duistere figuur op. In plaats van een hoofd met huid en haar zit er een schedel op zijn nek. Vreemde voelsprieten prikken naar boven en achter zijn rug zit iets dat op een stel vleugels lijkt.

Wat deze schilderijen redt van de duidelijk aanwezige symboliek is de schilderstijl. De doeken zijn zo geschilderd dat het afgebeelde zich niet aan je opdringt. Het lijkt zich eerder te willen onttrekken aan je blikveld. In een aantal transparante vlakken zet Ben-Gal een landschap of een interieur neer en voegt daar mens- of diervormen aan toe, soms op het randje van het abstracte. Het is subtiel geschilderd, voor degene die de tijd neemt zich erin te verdiepen. Fluisterend getuigt de schilder van zijn kijk op de dramatische kanten van het menselijke bestaan.

Schilderijen van Avner Ben Gal. T/m 8/6 in Galerie Nouvelles Images, Westeinde 22, Den Haag. Open di t/m za 11-17u.Inl: 070-3461998, www.nouvellesimages.nl