Uit hysterisch hout

René Appel kan zijn lol op de aanstaande junimaand. Als schrijver van het geschenkboekje voor de zeventiende Maand van het Spannende Boek (thema: Huisje, boompje, moord – Verhalen over misdaad in eigen kring) zal zijn agenda al behoorlijk vol zijn, maar bovendien heeft hij net een nieuwe roman af en die behoort tot het beste dat hij tot nu toe schreef.

Loverboy is, zoals eigenlijk elke verse Appel, een actuele roman vol levensechte Nederlanders die zich op volstrekt geloofwaardige wijze in de nesten werken. Hetzelfde geldt trouwens voor Als broer en Zus, met dien verstande dat dat een vingeroefening is, vergeleken met het bijna 300 pagina's omvattende Loverboy.

Als broer en zus is in opzet en omvang een bescheiden boekje. Appel schetst een klein familiedrama dat zich afspeelt in het milieu van twee bevriende neven, Fred en Lex, die ooit voor kruimeldieverij zijn bestraft. Ze leiden herkenbare leventjes en hebben tot op de draad versleten huwelijken. In het magisch vierkant dat ze met hun eega's vormen moet wel iets misgaan. En bij Appel gaat dat niet met spektakel – het hele boekje is nogal onspectaculair – maar het is prachtig om te zien hoe hij het métier in dit werkje bijna doceert aan zijn lezers. De vier hoofdstuktitels zijn illustratief: `Wat Er Gebeurde I', gevolgd door `Ervoor', gevolgd door `Wat Er Gebeurde II' en tot slot `Erna.'

We vallen kortom middenin de climax – al houdt Appel de eieren nog even warm – krijgen dan de voorgeschiedenis, vervolgens de rest van de climax (nog steeds in een anonieme hij-zij-vorm) en tot slot de afloop. Daarmee wordt het eerlijk gezegd geen moment een verbijsterend boek, maar wel een voorbeeldige gratis cursus verhaalcompositie.

Ook in Loverboy is Appel niet zuinig met het vertoon van zijn ambachtelijkheid. Hij bedient zich van een aantal beproefde romantechnieken, zoals het citeren uit de krant en het in de roman verwerken van romanfragmenten die door een personage zijn geschreven. Het boek doet daardoor denken aan The World According to Garp en Berlin Alexanderplatz, maar vooral aan Uit talloos veel miljoenen van W.F. Hermans.

Appels hoofdpersoon Yoka is namelijk uit hetzelfde ietwat hysterische hout gesneden als Hermans' dichteres van de avonturen van Beertje Bombazijn. Yoka schrijft damesthrillers waarvoor ze `research' doet in de werkelijkheid en de actualiteit. Krantenartikelen, gebeurtenissen waarover haar in de journalistiek werkzame man Hans vertelt en haar eigen ervaringen opgedaan door het achternalopen van willekeurige mensen inspireren haar tot de avonturen van de dwaze Anouk Akkerman.

Het mes snijdt aan een fiks aantal kanten, want deze knullige collega-thrillerauteur geeft Appel de kans om nog meer vakgenoten op te voeren – Yoka krijgt de tip om te schrijven als Agatha Christie, Baantjer of Patricia Cornwell, haalt levenslessen uit het werk van Ruth Rendell, becommentarieert Sara Paretsky en voelt zich verheven boven Nicci French en Saskia Noort.

Bovendien vangt Appel en passant de actualiteit in Yoka's keuze uit de kranten en in de avonturen en avontuurtjes van journalistenman Hans. Zodoende zet hij een beeld neer van een land vol zinloos geweld, roofmoorden, agressie en wat dies meer zij. Hij relativeert het wel met cabarettermen als `interne zorgbreedtecommissie' en `schoolwisselaarsbeleid' en modenamen als Etwin, Mavis, Katelijn, Melvin en Madelon, maar dat neemt niet weg dat Appels levensechtheid bij tijden schrijnt. Maar al te vaak – en vaak ongemerkt – gaat de lachspiegel over in een gewone spiegel, of een treurspiegel.

De compositorische climax van Loverboy is evenwel dat de plots van de roman en de roman in de roman in elkaar besloten liggen. Want Yoka versleutelt ook haar privé-situatie in haar proza. Wanneer ze Hans' ontrouw ontdekt, verschijnt er ook in Anouks leven een driehoeksverhouding, zij het `verhipt' en verengelst. En dan begint Yoka langzamerhand door te draaien en raken feit en fictie in haar hoofd nog verder verward. Haar zelfbedachte superego Anouk neemt het van haar over, met desastreuze gevolgen. Schrijfles in het kwadraat.

René Appel: Loverboy. Prometheus, 297 blz. €16,95

René Appel: Als broer en zus. Stichting CPNB, 96 blz. In juni gratis bij aankoop van ten minste €12,50 aan Nederlandse boeken.