Nerveus muggengezoem

Voor hun nieuwe cd bouwden de leden van rockgroep Oneida een metalen muziekdoos met de afmetingen van een dinosauriër. ,,We gaan het podium op zonder enig plan.''

De stemming van de muziek zegt doorgaans niets over de stemming van de muzikanten. Doemzanger Ian Curtis was een liefhebber van practical jokes, en ook de drie leden van de New Yorkse groep Oneida (rijmt op Al-Qaeda) zijn vrolijker dan je op grond van hun introverte rockliedjes zou verwachten. Zo heet de draadmagere zanger/pianist Fat Bobby, heet de bebakkebaarde gitarist Baby Jane, en noemt de nerdy drummer zich Kid Million.

Ze zitten met zijn drieën in de kleedkamer van het Amsterdamse Paradiso, waar straks een optreden wordt gegeven. Op tafel staan plastic bakjes met Indiaas eten. De muzikanten zijn diezelfde ochtend uit New Yorkaangekomen, Kid valt tijdens het interview plotseling in slaap. Ondertussen praten Fat Bobby en Baby Jane met het lichthoofdige enthousiasme dat juist het gevolg van slaapgebrek kan zijn, over de nieuwste cd The Wedding en het bestaan als New Yorkse muziekarbeiders.

Daar komt wat organisatie bij kijken. Want in Brooklyn, de wijk waar ze wonen, is één band niet genoeg. Naast zijn taken in Oneida, speelt Fat Bobby ook samen met zijn vrouw in het popduo Nurse & Soldier, en met Kid in het minimalistische People Of The North. Kid drumt in zijn vrije tijd bij de groep Ex-Models, of maakt geïmproviseerde noise samen met Baby Jane. Met leden van The Liars wijden ze zich bovendien aan Jah Division, dat reggaeversies van Joy Division-liedjes (,,Dub Will Tear Us Apart'') speelt.

De laatste keer dat Oneida in Amsterdam optrad had het voorprogramma de boot gemist. De drie waren onmiddellijk bereid een `krautrock-set' te spelen ter vervanging: instrumentale improvisaties gebaseerd op Duitse jaren zeventig-melodieën. ,,We willen zoveel mogelijk met muziek bezig zijn, dus zijn we overal inzetbaar. In een dansclub kunnen we ook dj'en'', zegt Bobby. Jane: ,,Zo hebben we ons leven ingericht. Dat we muziek op allerlei manieren benaderen. En met allerlei verschillende mensen.'' Kid: ,,Andere mensen inspireren tot andere dingen.''

Ze spelen nu zo'n acht jaar onder de naam Oneida. Voor drie mensen klinkt Oneida behoorlijk ingewikkeld. Op sommige momenten klinkt Oneida zelfs alsof er een paar nummers tegelijk wordt gespeeld. Maar er is één heldere lijn: drummer Kid die als een menselijke motor de composities naar een goed einde roffelt. Verder verandert er van alles. Voor de ene cd worden alle nummers opgenomen in de open lucht, voor de andere werd in een leegstaande scheepswerf een metalen installatie gebouwd. Deze metalen muziekdoos had de afmeting van een dinosauriër en bestond uit schroot: vleugelbladen, schroeven en schanieren kregen hier een tweede leven als muziekinstrument. Door te draaien aan een grote zwengel gaven ze een knarsend en piepend kabaal. Bobby: ,,We hadden het ding speciaal gebouwd voor de opnamen van The Wedding. Het geluid dat hij voortbracht werd de basis van de muziek. Maar je hoort hem in de nummers bijna niet meer. Er is later van alles overheen gekomen.'' De muziekdoos is inmiddels uit elkaar gevallen.

Meesterstuk

De deze maand verschenen cd The Wedding kunnen we beschouwen als Oneida's meesterstuk. De muzikanten nemen het woord liever niet in de mond, want ze willen, zoals ouders met hun kinderen, de andere cd's niet achterstellen. Schoorvoetend noemen ze de criteria waaraan de stukken voor de nieuwe cd moesten voldoen: elegant, ceremonieel, statig.

Bobby: ,,We hadden vier jaar geleden al aangekondigd dat we een cd gingen maken die The Wedding moest heten. Dat bleek overmoedig. Het kostte steeds weer meer tijd dan we hadden gedacht.'' Tussentijds verschenen cd's als Each One Teach One (2002) en Secret Wars (2004) met liedjes die niet voldeden aan de Wedding-norm. The Wedding is uiteindelijk minder onstuimig dan eerdere Oneida-platen. The Wedding is daarentegen weloverwogen en doordacht. De melodieën zijn niet minder grillig, met hun onverwachte doorkijkjes en abrupte eindes, maar de opbouw van de muziek kreeg meer diepte. Het skelet van strakke drums, krakerig orgel en basgitaar werd opgevuld met geluiden van de muziekdoos, en verder ingekleurd met paukenslagen en violen. Die violen klinken niet romantisch, ze doen eerder denken aan de manier waarop John Cale ze bespeelde in de Velvet Underground-klassieker Venus In Furs: nerveus als muggengezoem.

Jane: ,,We hebben in die jaren veel liedjes gemaakt. En we wisten steeds meteen: dit nummer is geweldig maar niet geschikt voor The Wedding.'' Bobby: ,,We wilden deze cd op een bepaalde manier maken. Dat had deze nodig. Andere platen hebben weer iets anders nodig. We maakten in 2000 bijvoorbeeld de cd Come On Everybody Let's Rock, daarbij klopte het dat hij in één weekend werd opgenomen.''

Kid: ,,The Wedding was erg belangrijk voor ons, niet belangrijker dan andere cd's, maar wel heel specifiek.'' Jane: ,,Hij kostte ons vier jaar van ons leven.'' Bobby: ,,Het duurde zo lang omdat we deze keer wel wisten wáár we wilden komen, maar niet hóe we er moesten komen. Dat was een ongewone aanpak voor ons. Meestal maken we ons alleen maar druk over de weg en niet over het doel.''

Klavecimbel

Voor de toekomst heeft Fat Bobby een nieuw doel voor ogen, te weten liedjes met een klavecimbel. Op internet heeft de groep een oproep gedaan: wie een klavecimbel over heeft, melde zich bij Oneida (www.enemyhogs.com). ,,Ik heb laatst een paar liedjes geschreven waarbij ik in mijn hoofd steeds dat klavecimbel hoor. Het mooie, strakke van een klavecimbel is dat het werkt met haakjes die aan de snaren trekken, anders dan een piano die met hamertjes werkt. Dat betekent dat er geen dynamiek is: je kunt niet harder of zachter spelen door harder of zachter te slaan. Vooralsnog heb ik er alleen een te leen aangeboden gekregen. Tja, niemand die goed bij zijn hoofd is geeft een klavecimbel weg.''

De liedjes die de drie met andere muzikanten maken moeten worden verdeeld. ,,Hoe we weten wat voor Oneida is, en wat voor onze andere bands? Dat is instinct'', zegt Bobby. Jane: ,,Het is een moment van helder inzicht – dat je meteen daarna weer in de steek laat, helaas. Maar dat weten we feilloos: wat we met wie willen uitwerken.'' Bobby: ,,Zodra ik een stuk geschreven heb, weet ik voor wie. Soms weet ik ook dat ik zelf niet mee moet doen, bijvoorbeeld.'' Jane: ,,Het heeft te maken met vertrouwen. Ik weet dat mijn ideeën volkomen verbouwd worden zodra ik ze door deze twee laat uitvoeren. Maar dat is de bedoeling. Het wordt vaak gezegd in onze oefenruimte: `Ik vind het vreselijk, maar ik ga het toch spelen.'

,,Als iemand met iets radicaal anders komt dan je gewend bent, is het je eerste reactie om het af te houden. We weten inmiddels van elkaar dat we meestal wel bijdraaien. Daarom is vertrouwen belangrijk.''

Tijdens de optredens van Oneida worden sommige nummers uitgevoerd zoals ze op de plaat staan, bij andere wordt gedeeltelijk geïmproviseerd. Het eerste nummer van het concert ontstaat in zijn geheel ter plekke. Bobby: ,,We gaan het podium op zonder enig plan: geen ritme, geen toonsoort.'' Jane: ,,Alleen een titel, die geeft een beetje houvast.'' Bobby: ,,En dan blijk je je ineens allemaal dezelfde richting op te bewegen: dezelfde toon, dezelfde stijl. Dat is een raar soort commmunicatie.'' Jane: ,,Door improvisatie openen we een raam naar de collectieve ziel van de band.'' Bobby: ,,Jane is de dichter van de band.'' Kid zegt niets. Hij slaapt.

Een paar uur later begint het optreden in de bovenzaal van Paradiso. Fat Bobby vouwt het lange lichaam achter een afgeragd keyboard met krokodillenprint, dat nu als een groot model handtas op zijn knieën staat. Het geïmproviseerde eerste nummer laat zich niet als zodanig herkennen. Het past precies bij de korte hevige vorm van de andere liedjes. Het volume is hard, de ritmes zijn driftig. De muzikanten zingen alledrie: Fat Bobby ironisch, Baby Jane vaderlijk, Kid Million lyrisch. Als Kid zingt razen zijn handen onverminderd over de trommels, en heeft hij voldoende adem om ook nog de hoge, klagelijke frasen te laten horen. Hij is weer klaarwakker.

Oneida treedt vanavond op in Calypso, Rotterdam, en op 30/5 in Paard van Troje, Den Haag. `The Wedding' is verschenen bij De Konkurrent (Cycle026)