Kabaal over relatie met ETA

Als er zoiets is als voorzichtige bereidheid tot vredesberaad met de terreurorganisatie ETA, dan gaat het er in Spanje nu weinig zachtzinnig aan toe.

Een filosoof die zijn mond voorbijpraat na een etentje met de premier, de organisatie van terreurslachtoffers die woedend een protestmars aankondigt, tumult in het parlement, bomaanslagen in Madrid en Baskenland en de bekendste woordvoerder van de politieke tak van de ETA in de cel. Als er zoiets is als een intentie tot vredesoverleg met de Baskische terreurorganisatie ETA ging het er de afgelopen dagen weinig discreet aan toe in Spanje.

Het kabaal begon twee weken geleden met het jaarlijkse parlementsdebat over de toestand van de natie. Daarin vroeg de socialistische regering van premier Zapatero in een motie steun van het parlement voor mogelijke onderhandelingen met de ETA. De voorwaarden (eerst wapens neerleggen, geen politieke concessies) waren niet anders dan onder de vorige regeringen. Maar de conservatieve oppositie, die nog altijd moeite heeft haar verkiezingsnederlaag van een jaar geleden te accepteren, reageerde met een felheid die zijn weerga niet kende.

,,U heeft de doden verraden'', aldus oppositieleider Mariano Rajoy, met een verwijzing naar de terreurslachtoffers. In de conservatieve pers werd gesproken van heulen met de vijand en landverraad. Ex-premier Aznar verklaarde ijskoud dat híj nooit opdracht had gegeven tot onderhandelingen met de ETA, daarbij kennelijk erop vertrouwend dat iedereen was vergeten dat zijn regering in 1998 vergeefs in Zwitserland vredesberaad met de ETA had gevoerd. Premier Zapatero ontkende overigens in het parlement dat er al contacten met de ETA waren geweest.

Een etentje afgelopen zaterdag van de premier met Spanje's filosoof en anti-ETA activist Fernando Savater deed andermaal de vlam in de pan slaan. ETA had maanden geleden laten doorschemeren dat zij wel iets voelde voor onderhandelingen in ruil voor vrijlating van gevangenen, vertelde de praatgrage filosoof in een vraaggesprek. De premier had het parlement voorgelogen, klonk het van de oppositiebanken. Savater haastte zich te verklaren dat de premier dát niet gezegd had en liet weten niet mee te doen aan de demonstratie van de slachtofferorganisatie AVT die iedere vorm van onderhandeling afwijst. Wat nog eens bevestigt dat het schisma tussen links en rechts tot ver in de maatschappelijke organisaties is doorgetrokken.

Woensdag ontplofte een flinke autobom in Madrid. Een flodderige aanslag, 'onderhoudsterreur', zo meenden specialisten: haastig uitgevoerd door een onervaren gelegenheidscommando dat niet eens de moeite had genomen om de nummerplaten van de gestolen auto te verwijderen. Niettemin: wat bleek nu eigenlijk van de bereidheid tot onderhandelingen?

De reden voor de bom werd direct door politieke ETA-kring gegeven. Arnaldo Otegi, al jaar en dag hoofdwoordvoerder van de inmiddels verboden politieke tak van de ETA, moest diezelfde middag voor verhoor verschijnen op de rechtbank in Madrid. Hij wordt onder meer verdacht van medewerking aan de financiering van de ETA. De aanklacht is een afscheidscadeau van onderzoeksrechter Baltasar Gárzon, die voor enige maanden naar de Verenigde Staten is vertrokken voor studieverlof. Otegi werd nog dezelfde nacht vastgenomen en zit voor onbepaalde tijd in voorarrest.

Er worden enkele factoren genoemd die de ETA mogelijk naar de onderhandelingstafel zullen dwingen: vrijwel de hele top zit vast en heeft vanuit de cel laten weten dat de gewapende strijd zijn beste tijd heeft gehad. De ETA is verzwakt en na de fundamentalistische aanslagen in Madrid van een jaar geleden is het zelfs in eigen kring moeilijk geworden om de terreur als middel te verdedigen.

De regering waarschuwt voor al te hoge verwachtingen. Onder druk van het bomgeweld lijkt de politieke confrontatie rond een mogelijk overleg met ETA iets geluwd. De conservatieve oppositiepartij die de laatste maanden een uiterst verbeten campagne voerde, is evenwel op haar hoede. De linkse regering-Zapatero kan alleen met steun van links-nationalistische partijtjes haar hoofd boven water houden, luidt het argument. Concessies zijn denkbaar in ruil een einde aan het terreurgeweld, is de suggestie. Maar los daarvan vormt geslaagd vredesoverleg onder Zapatero de nachtmerrie van de conservatieve volkspartij, die onder Aznar graag goede sier maakte als kampioen terreurbestrijder.