`Ik geloof niet in nationale kampioenen'

Eurocommissaris Kroes zit inmiddels een half jaar op haar post. Met oog op het komende referendum over de Europese Grondwet zet ze uiteen waarom haar beleid goed is voor de burger.

Moet Brussel zich nu ook al bemoeien met subsidies voor de dierentuinen Artis en Blijdorp? In de campagne voor het referendum over de Europese Grondwet klonken van meer kanten verwijten van Nederlandse politici. Europees mededingingscommissaris Neelie Kroes lijkt er ook niet gelukkig mee, want zo wordt het wel gemakkelijk prijsschieten op Brussel.

,,Wij hebben het initiatief hiertoe zeker niet genomen'', zegt ze. ,,Maar iedereen mag bij ons een klacht indienen over staatssteun die mogelijk de concurrentie vervalst. Dat is nu ook gebeurd met Artis en Blijdorp. Zoals in alle gevallen heb ik dan de plicht om te kijken of die gegrond is.'' Ze voegt ter geruststelling toe dat de Commissie ,,niet van plan is een algemeen onderzoek te openen naar de financiering van Europese dierentuinen''.

Kroes praat liever over het profijt van burgers bij het Europese mededingingsbeleid, dat moet bijdragen aan lagere prijzen en meer banen. Ze wijst op haar harde antikartelbeleid, waarvan burgers via lagere prijzen direct profiteren. ,,Een kartel is een geheime afspraak van bedrijven om het prijsniveau hoog te houden'', zegt ze. ,,Eigenlijk stelen ze dus geld van de consument.'' De bestrijding van kartels is Kroes' topprioriteit. Haar voorganger Mario Monti deelde voor een record van 4,6 miljard euro aan boetes uit.

Akzo Nobel mocht al snel kennismaken met de harde hand van Kroes. Ze legde het chemieconcern twee keer een miljoenenboete op wegens illegale kartelafspraken. Microsoft ontspringt evenmin de dans als het geen einde maakt aan misbruik van marktdominantie. Vanaf 1 juni kan Microsoft rekenen op een dwangsom van 5 à 6 miljoen euro per dag, als dan niet een `kale' Windows-versie zonder Mediaplayer wordt aangeboden. Ook moet Microsoft ruimte maken op de markt voor servers (computers in kantoornetwerken).

Bedrijven melden zich vaak zelf aan met informatie over kartels, omdat ze dan op clementie kunnen rekenen. Als het aan Kroes ligt, krijgen burgers en bedrijven die schade lijden door een kartel net als in de Verenigde Staten de mogelijkheid een civiele claim in te dienen. ,,We werken eraan'', zegt ze.

Nog steeds spreekt Kroes, in de jaren tachtig minister van Verkeer en Waterstaat, graag klare taal. Al bij haar eerste persconferentie na haar aantreden eind november deed de Nederlandse eurocommissaris (,,I'm no pussycat'') van zich spreken. Het was een reactie op een storm van kritiek voor haar benoeming. Door haar vele bestuursbanen in het bedrijfsleven zou Kroes niet onafhankelijk kunnen oordelen in mededingingszaken. Om critici de mond te snoeren, besloot ze geen dossiers te behandelen over bedrijven waar ze zelf ooit werkte – zoals P&O Nedlloyd en Volvo. Het gaat volgens Kroes om minder dan 1 procent van meer dan 1.000 zaken. Bovendien nam ze het initiatief om na haar post als Commissaris elke functie in het bedrijfsleven uit te sluiten. ,,Niemand ging ooit zo ver'', zegt ze in een gesprek op haar werkkamer.

In Brussel is het stormpje over Kroes al lang overgewaaid. De eerste botsingen met grote lidstaten heeft ze ook achter de rug. Uitgelekte plannen om regionale overheidssteun voor bedrijven aan banden te leggen, een van Kroes' prioriteiten, leidden tot boze brieven van onder meer Duitsland. Definitieve voorstellen worden in juni gepresenteerd.

De Duitse sociaal-democraten hebben inmiddels een frontale aanval op het kapitalisme geopend. Op de vraag of er meer politieke tegenwerking is, antwoordt Kroes: ,,Niet zozeer bij marktdominantie, fusies en kartels. Daar zijn de spelregels heel duidelijk en regeren we met ijzeren hand. Een punt van uitdaging is wat we met staatssteun doen. De Europese regeringsleiders zeiden dat staatssteun minder en efficiënter moet. Men realiseert zich dat de middelen maar één keer kunnen worden uitgegeven. En dat we er tien nieuwe lidstaten bij hebben gekregen, die op achterstand staan en die we moeten helpen. Ik heb direct gezegd dat ik niet geloof in nationale kampioenen, dan zijn we terug bij af, we kunnen hoogstens spreken van Europese kampioenen. We willen veel meer met algemene maatregelen werken. Ik ben gefascineerd door een Frans initiatief voor publiek-private partnerschappen, waarin bedrijven samenwerken met researchinstituten en universiteiten. We kijken hoe we dat vorm kunnen geven.'' [Vervolg KROES: pagina 11]

KROES

'Microsoft is zo slim als wat'

[Vervolg van pagina 9

Waarom heeft u Microsoft meer tijd gegeven?

,,Omdat de discussie heel erg de diepte in gaat en heel erg technisch is. En terecht.''

Kan de Europese Commissie een enorm bedrijf als Microsoft wel aanpakken? Het bedrijf beschikt over een batterij deskundigen, waar slechts een handvol ambtenaren tegenoverstaat?

,,U schetst een waar beeld in sommige dossiers. Onze middelen zijn beperkt, maar van een buitengewoon hoge kwaliteit. We hebben natuurlijk de mogelijkheid deskundigheid in te huren voor een bepaalde casus. Dat gebeurt wat meer dan vroeger, maar het betekent ook dat je daar budget voor moet hebben.''

Microsoft had al lang aan de eisen van de Commissie moeten voldoen, is het bedrijf niet gewoon tijd aan het rekken?

,,Ze zijn zo slim als wat. Voor eind van de maand moet er duidelijkheid zijn.''

Uw voorganger Monti leed in drie verboden fusies nederlagen voor de Europese rechter. Hij stelde een chef-econoom aan om de analyses te verbeteren en voerde nog wat hervormingen door. Zijn zulke nederlagen nog mogelijk?

,,We hebben een hele goeie chef-econoom. En dat werkt uitstekend. Ik vind het zelf ook heel belangrijk dat we bij de beoordeling van fusies niet alleen de juridische kant maar ook de economische kant zeer sterk meewegen. Dat betekent niet dat je nooit meer een casus kan verliezen. Bovendien ga ik er vanuit dat je van een verloren casus erg veel kan leren.''

In de vorige periode waren er klachten van Scandinavische landen na het verbod van de fusie Scania/Volvo dat kleinere lidstaten minder kans hebben om Europese `kampioenen' te kweken, omdat door hun relatief kleine markt al snel sprake is van marktdominatie in het thuisland. Bent u gevoelig voor dat argument?

,,We kijken zeker naar de economische consequentie en wat in de interne markt aan de orde is om stevige bedrijven mogelijk te maken.''

U was in Berlijn om over regionale staatssteun uitleg te geven?

,,Ik heb onder andere gesproken met de minister-president van de deelstaat Brandenburg. We moeten ons realiseren dat in een aantal van die grensgebieden de bevolking veroudert, de jonge generatie wegtrekt, en men vervolgens geconfronteerd wordt met een lager loonniveau in het buurland 15 kilometer verderop. We moeten kijken welke oplossingen we daar voor kunnen vinden.''

Is Nederland een kartelland, denk aan bouwfraude en boetes voor Akzo Nobel?

,,Er zijn een paar voorbeelden geweest waar we dat hebben moeten vaststellen. Maar ik ben buitengewoon blij dat topman Hans Wijers van Akzo Nobel onmiddellijk heeft gezegd dat degenen die zich met kartels inlaten, de laan uit gaan. Dat is een extra manier om te laten zien: de bedrijfstop neemt het niet meer.''

Is er binnen de Europese Commissie zelf wel consensus over zaken als industrie- en mededingingsbeleid?

,,De Commissie heeft een moeilijke start gehad, daarover kunnen we kort zijn. Maar dat verbroedert. Dan krijg je zoiets van: we zullen het laten zien. We zijn er allemaal van overtuigd dat we voor een buitengewoon moeilijke klus staan. De vorige Commissie kon natuurlijk met de Lissabon-strategie roepen dat Europa binnen tien jaar de beste zou zijn. Dat bleek niet aan te slaan. Wij zijn ons zeer bewust hoe moeilijk het is en hoe het door stroop roeien is om waar te maken wat we hebben beloofd. Maar je beloften waarmaken is wat mij in de politiek beweegt.''