Gemeenten vrezen voor grote tekorten

De nieuwe methode van het rijk om het budget voor de bijstandsuitkeringen te verdelen brengt een aantal gemeenten in ernstige financiële problemen. Sommige verliezen vanaf volgend jaar meer dan een kwart van hun bijstandsbudget en voorzien dat zij zoveel geld moeten bijleggen uit hun algemene reserve dat zij binnen een paar jaar de artikel 12-status moeten aanvragen. Dan zouden deze gemeenten financieel onder toezicht van het rijk komen. Ook de uitbetaling van de bijstand kan in gevaar komen.

De gemeenten zijn sinds vorig jaar volledig financieel verantwoordelijk voor de uitvoering van de bijstand. Geld dat zij overhouden mogen zij houden, maar geld dat zij tekortkomen moeten zij zelf bijpassen. Het ministerie van Sociale Zaken heeft nu een nieuwe methode bedacht om het budget voor de bijstand over de gemeenten te verdelen. De Tweede Kamer moet daar nog mee instemmen.

Vijftien van de 27 grootste gemeenten (G-27) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten hebben een brandbrief aan de Kamer gestuurd. Staatssecretaris Van Hoof (Sociale Zaken, VVD) heeft laten weten dat hij bereid is de korting op het budget drie jaar te beperken, in 2006 tot maximaal 10 procent. Volgens de Enschedese wethouder Tymon de Weger, die het woord voert namens de vijftien gemeenten, is dat slechts uitstel van executie. Volgens hem is het beter het verschil vier jaar lang te bevriezen op een maximale korting van 5 procent.

Gemeenten die er fors op achteruitgaan zijn onder meer Rotterdam, Arnhem, Groningen, Heerlen, Leiden, Nijmegen, Maastricht en Gouda. De Gelderse gemeente Montferland zou, met 32 procent, het meest moeten inleveren. Er zijn ook gemeenten die erop vooruitgaan, met aan kop het Gelderse Nijkerk (45 procent erbij).

Volgens De Weger houdt het nieuwe verdeelmodel geen rekening met lokale sociale en economische factoren, die er juist een belangrijke oorzaak van kunnen zijn dat een gemeente veel bijstandsgerechtigden heeft. Zo weegt bij de bepaling van het budget niet mee hoe de groep bijstandsgerechtigden is samengesteld en of er in de gemeente voldoende vacatures zijn.

Nederland telt ruim 360.000 bijstandsgerechtigden. Sinds vorig jaar is de uitvoering van de bijstand overgeheveld van het rijk naar de gemeenten. Deze hebben naast de volledige financiële verantwoordelijkheid ook meer vrijheid gekregen een eigen beleid te voeren om bijstandsgerechtigden aan het werk te krijgen. Het rijk stelt alleen de grote lijnen vast en verdeelt het budget. De gemeenten zijn blij met die grotere vrijheid en verzetten zich ook niet tegen financiële prikkels in het systeem. Zij vinden echter dat het nieuwe verdeelmodel gemeenten beloont die dat niet hebben verdiend en straft wanneer er juist goed is gepresteerd. Enschede bijvoorbeeld scoorde `goed' tot `uitstekend', maar zou volgend jaar toch 8 miljoen euro moeten inleveren van de 66 miljoen. De gemeente legt nu al zelf 4,4 miljoen euro bij.