Warm welkom voor Europees poldermodel

De grote partijen zijn voor de Europese Grondwet, hun kleine geestverwanten zijn tegen. Een debat tussen de Kamerleden Timmermans (PvdA) en Van Bommel (SP).

De linkse oppositie is het in elk geval over één ding eens, wat de Europese Grondwet betreft. Europa wint bij dit referendum, wat de uitslag straks ook mag zijn. Want nog nooit is de bevolking zó betrokken geweest bij een Europees vraagstuk.

De Tweede-Kamerleden Harry van Bommel (SP) en Frans Timmermans (PvdA), beiden voor hun fractie woordvoerder Europese Zaken, zitten tegenover elkaar aan tafel, om te debatteren over de betekenis van de Grondwet op sociaal terrein. Elk met een opengeslagen Grondwet voor zich.

Volgens Van Bommel verandert er door de Grondwet eigenlijk niet eens zoveel op sociaal-economisch terrein. ,,Nieuw is eigenlijk alleen dat de Grondwet de rol van de sociale partners bekrachtigt, door vast te leggen dat zij mogen meepraten op Europees niveau. Dat Europese poldermodel, dat vind ik positief.''

Toch heeft SP'er Van Bommel ook op sociaal terrein argumenten om tégen de Grondwet te stemmen. ,,Waar ik bezwaren tegen heb, is het sociaal-economische karakter van de Europese Unie dat in deze Grondwet verankerd wordt. De Grondwet legt vast dat de Unie een neoliberaal karakter heeft.''

PvdA'er Timmermans, die de Tweede Kamer van maart 2002 tot juli 2003 vertegenwoordigde in de Europese Conventie voor de vaststelling van de Grondwet, is het volstrekt niet met Van Bommel eens. ,,Je kunt niet zeggen dat de Grondwet liberaler is, of sociaal-democratischer of christen-democratischer. De Grondwet is als de krijtlijnen van een voetbalveld. Je legt een kader neer, en hoe je daarbinnen speelt is het gevolg van de politieke keuzes die de kiezer maakt. Dat kan leiden tot een rechtse of een linkse regering, en die vullen in wat voor beleid er wordt gevoerd.''

Van Bommel: ,,Daarover verschillen wij dus van mening. Er worden inderdaad krijtlijnen getrokken, maar de spelregels staan al voor een deel vast en worden met deze Grondwet bekrachtigd. Lees artikel I-3 er maar op na, waar gesproken wordt van een interne markt waar de mededinging vrij en onvervalst is.''

Timmermans: ,,Die interne markt maakt het een land als Nederland mogelijk om een hogere economische groei te halen, en dankzij die economische groei kunnen we sociaal zijn. Je moet artikel I-3 lezen in samenhang met wat daarna volgt. Daar staat dat de Unie zich inzet voor een sociale markteconomie, gericht op volledige werkgelegenheid en sociale vooruitgang, een hoog niveau van bescherming, enzovoort. Dat kun je toch geen neoliberale Grondwet noemen?''

Van Bommel: ,,We moeten kijken naar de praktijk die door deze uitgangspunten wordt gelegitimeerd. En die praktijk is een neoliberale.''

Bent u per definitie tegen de interne, vrije markt?

Van Bommel: ,,Ik vind dat er niks mis is met een interne markt zolang het gaat om de productie van videorecorders, schoenen of brillen. Maar ik vind dat wij bepaalde terreinen moeten uitsluiten. Dat wil zeggen: daar gaan wij geen marktwerking op toelaten.''

Op die terreinen, zegt de SP'er Van Bommel, ,,moet de toegang voor iedereen gegarandeerd zijn. De kwaliteit moet gewaarborgd zijn en de overheid moet iets te zeggen hebben over de tarieven. In die zin stelt deze Grondwet mij niet gerust, want er wordt geen onderscheid gemaakt tussen publiek en privaat. Wel over diensten van algemeen economisch belang, maar zonder dat nader te specificeren. Ik ben bang dat beleidsterreinen die nu in Nederland niet aan marktwerking onderhevig zijn, althans niet in grote mate, zoals het onderwijs en de zorg, dat je daar straks de mededingingsregels op van toepassing kunt verklaren.''

Timmermans (PvdA): ,,Het is juist andersom. In deze Grondwet staat voor het eerst expliciet vermeld dat lidstaten het recht hebben om diensten van algemeen belang te onttrekken aan de concurrentieregels die gelden voor de interne markt. Dat is een van de redenen voor de Europese vakbeweging om voor deze Grondwet te zijn.''

Uw partijen hebben zij aan zij gestreden tegen de Dienstenrichtlijn, die het vrije verkeer van diensten moet regelen en die ook in deze Grondwet gelegitimeerd wordt. Hoe kijkt u daar nu tegenaan?

Timmermans: ,,In de Dienstenrichtlijn zaten grote gaten en bedreigingen. Wij waren bang voor sociale dumping, het fenomeen dat er binnen Europa geconcurreerd zou gaan worden op arbeidsvoorwaarden, met een neerwaartse spiraal als gevolg. Daar waren wij, de SP, GroenLinks en de vakcentrales FNV en CNV het allemaal over eens en daar hebben we ook actie tegen gevoerd in Brussel. We hebben ervoor gezorgd, via het Europees Parlement, dat de richtlijn in deze vorm niet wordt aangenomen en dat er een betere komt. Wat ik interessant vind, is dat de coalitie die toen gevormd is, met uitzondering van de SP, nu zegt: de Grondwet is een verbetering voor de positie van werknemers. Ook de vakcentrales. Die zijn toch niet gek?''

Van Bommel: ,,Je moet je afvragen of de Dienstenrichtlijn sociale dumping zal voorkomen. We zien nu al dat er onvoldoende controle is op het opereren van buitenlandse bedrijven die werknemers meenemen naar Nederland of hier inhuren tegen buitenlandse voorwaarden. Ik vrees dat ons sociale afbraak boven het hoofd hangt, met steeds lagere lonen en steeds slechtere arbeidsvoorwaarden.''

Waarom is de vakbeweging dan voor de Grondwet, zoals de heer Timmermans zegt?

Van Bommel: ,,Je kunt hooguit zeggen dat de elite, de leiders van de vakbeweging, ervoor zijn. Ga maar eens kijken op de website van de FNV, ze houden daar een peiling. Daaruit blijkt dat de meerderheid van de achterban van de vakbeweging tégen deze Grondwet is. Overigens, de FNV geeft geen stemadvies. Lodewijk de Waal [de gisteren afgetreden voorzitter van de vakcentrale, red.] heeft zich alleen persoonlijk voor de Grondwet uitgesproken, wat ik een heel rare situatie vind, want natuurlijk is dat gewoon een stemadvies. Hij roemt de Grondwet omdat de sociale partners er een rol in toebedeeld krijgen, in het sociale overleg. Maar zijn achterban kijkt naar iets anders. Die ziet het neoliberale karakter van Europa dat erin bekrachtigd wordt en zegt op grond daarvan: wij willen deze Grondwet niet.''

Timmermans: ,,Hier geef jij een volstrekt eigen, niet onderbouwde interpretatie van wat de achterban zou vinden. Jij hebt niet de wijsheid in pacht om vast te stellen voor die hele groep waarom zij eventueel tegen stemmen. Áls zij al tegen stemmen, en dat moet ik nog zien.''

Dit is de tweede aflevering van een serie tweegesprekken over de Europese Grondwet. Het eerste tweegesprek verscheen op 20 mei in deze krant.

www.nrc.nl dossier Europese Grondwet