Gasoorlog ondermijnt leider Bolivia

Zelfs binnen het leger wordt nu openlijk het aftreden van de Boliviaanse president Mesa geëist. De gasoorlog dreigt hem fataal te worden.

Dagenlang, met tienduizenden tegelijk en steeds onverzoenlijker. Indianen, mijnwerkers, vakbondsleden, cocaboeren, separatisten, studenten en ondernemers, in Bolivia loopt inmiddels iedereen tegen iedereen te hoop. Nog geen twee jaar nadat president Sánchez de Lozada door aanhoudende demonstraties zijn land moest ontvluchten, wankelt er in hoofdstad La Paz opnieuw een presidentiële zetel. In het oververhitte Bolivia lijken de dagen van president en voormalige journalist Carlos Mesa geteld.

De vrijwel permanente onlusten in Bolivia zijn in de eerste plaats een strijd tussen arm en rijk. Een gevecht tussen de straatarme indianen die bijna tweederde van de ongeveer negen miljoen inwoners van het armste land van Zuid-Amerika uitmaken en de kleine bezittende klasse. En heel concreet spitsen de meningsverschillen zich toe op de vraag wie eigenaar is van de brandstofvoorraden die de afgelopen tien jaar in het land zijn ontdekt. De gasvoorraden van Bolivia zijn op die van Venezuela na de grootste van Zuid-Amerika en vertegenwoordigen een waarde van zo'n 90 miljard dollar.

Na maandenlange politieke schermutselingen waarbij president Mesa eerder dit jaar dreigde af te treden, werd eerder deze maand een wet aangenomen die de brandstofkwestie had moeten regelen. De belastingen die oliemaatschappijen als het Braziliaanse Petrobras, het Spaanse Repsol of Shell moeten betalen gaan omhoog van 18 naar 50 procent. Bestaande contracten zullen eenzijdig worden opengebroken.

Maar voor links Bolivia gaat deze wet niet ver genoeg. Vakbondsleider Jaime Solares eist volledige nationalisatie van de olie- en gasvoorraden. Vooral de indianen van de hooglanden rondom hoofdstad La Paz trekken onder de leuze ,,het gas is van ons'' en ,,weg met de buitenlanders'' door de straten en blokkeren wegen. De multinationals en veel politieke leiders in de tropische oostelijke streek rondom de stad Santa Cruz – waar het meeste gas wordt gevonden – wijzen op hun beurt de wet af omdat die buitenlandse bedrijven kopschuw maakt om te investeren.

,,Bolivia kan het gas alleen zelf winnen door schimmige coalities aan te gaan met China of Venezuela'', zegt een buitenlandse zakenman in Santa Cruz die niet met naam en toenaam durft te reageren. ,,De geloofwaardigheid van Bolivia staat op het spel. Zelfs de eigen ondernemers durven door de sociale, politieke en juridische onzekerheid niet meer te investeren. Bolivia dreigt in twee delen uiteen te vallen.''

Een buitenlandse ondernemer in de gasindustrie waarschuwt desgevraagd voor hoge schadeclaims mocht er worden genationaliseerd. ,,Eenvoudig zal nationalisatie trouwens niet zijn. De verreweg grootste onderneming op energiegebied in Bolivia is Petrobras. Het ligt gevoelig een bedrijf uit het land van bevriend staatshoofd Lula te onteigenen. Brazilië is bovendien de belangrijkste afnemer van Boliviaans gas''.

In Santa Cruz willen ze in augustus een referendum houden om te stemmen over meer autonomie voor de eigen regio. Het betekent volgens sommige diplomaten het begin van afscheiding. De indianen in het westen demonstreren daarom tegen een dergelijke volksraadpleging. Straks zijn ze heer en meester in een gebied zonder betekenisvolle industrie.

Als Mesa opstapt, maakt de leider van de cocaboeren Evo Morales de grootste kans om hem op te volgen. Bij eerdere verkiezingen haalde hij ruim 20 procent van de stemmen. Morales steekt zijn politieke ambitie niet onder stoelen of banken. Hij wil Bolivia verenigen met het Fidel Castro van Cuba en het Venezuela van Hugo Chávez ,,in de strijd tegen het imperialisme'', zoals hij afgelopen maandag zei tegenover de Argentijnse krant La Nación.

,,De VS noemen strijdmakker Fidel kwaadaardig maar hij is een welwillende genie'', aldus Morales. Dat hij samen met Chávez, Castro en Daniel Ortega uit Nicaragua door de Amerikanen als een nieuwe As van het Kwaad wordt afgeschilderd stoort hem. ,,We zijn een As voor de Mensheid''.

Ondertussen nemen de geruchten toe over een op handen zijnde staatsgreep (de laatste was in 1980). Twee kolonels die het middenkader binnen de strijdkrachten zeggen te vertegenwoordigen, hebben zich gisteren publiekelijk tegen de huidige president gekeerd. Voor de radio eisten ze ,,een regering van het volk'' bestaande uit burgers en militairen. Ze vragen ook nationalisatie van de brandstoffen en het vertrek van Mesa ,,om de nationale waardigheid'' van Bolivia te behouden.

Het Boliviaanse minister van Defensie heeft gisteravond in een verklaring laten weten dat de militaire top Mesa nog wel degelijk steunt. De opstandelingen zullen volgens Defensie worden vervolgd.