Duitse Groenen en SPD gescheiden

Joschka Fischer, voorzitter van de Duitse Groenen, heeft een deel van zijn glans verloren. Zijn partij zal zich onder zijn leiding in de campgane blijven profileren als vernieuwer van de politiek – desnoods in de oppositie.

De vervroegde verkiezingen in Duitsland hebben onverwachte gevolgen. Voor één man betekent Schröders aankondiging een pijnlijke ingreep in zijn persoonlijke leven: Joschka Fischer (57) moet op dieet.

Fischer is voor een verkiezingscampagne ongeveer twintig kilo te zwaar, zeiden partijgenoten tegen de Süddeutsche Zeitung. Men hoeft geen diëtist te zijn om te onderkennen dat de ronde man met de dubbele kin moeite zou hebben met een marathon. Dat wordt water drinken.

Tijdens de verkiezingscampagne van 2002 jogde Fischer van optreden naar optreden, met in zijn kielzog amechtige camerateams en hijgende journalisten. Het leverde prachtige beelden op. En mooie PR. Marathonloper Fischer kon het nog. Hij bewees jong, dynamisch, fit, modern en gezond te zijn. Uiteindelijk redde hij, bijna in zijn eentje, het roodgroene kabinet. Dankzij de verkiezingswinst van de Groenen mocht Schröder aan een tweede termijn beginnen. Vijf jaar eerder, in 1997, was hij 37 kilo afgevallen, in 1999 liep hij de marathon van New York in drie uur en vijftig minuten.

Sindsdien is er veel veranderd – niet alleen Fischers gewicht. Het politieke idool heeft krassen opgelopen. Onder zijn leiding versoepelde het ministerie van Buitenlandse Zaken de criteria die Duitse consulaten hanteren bij de beoordeling van visa-aanvragen. Het aantal visa nam sprongsgewijs toe, misbruik van de regelingen eveneens. Ondanks herhaalde protesten van ambassades duurde het lang voordat de fout werd hersteld. Het duurde nóg langer voordat Fischer de kwestie serieus nam. In de loop van de affaire werd hij onttroond als 's lands populairste politicus, een eretitel die hij jaren mocht dragen.

Fischer hielp Schröder destijds weliswaar aan de macht, maar de verhouding tussen de twee werd naarmate de tijd verstreek gecompliceerd. Zo trok Schröder steeds meer buitenlands beleid naar zich toe. Soms verkondigde de kanselier dan opvattingen die zijn minister niet meteen zou bedenken. Schröder is een groot voorstander van opheffing van het wapenembargo tegen China. Fischer houdt het oog strakker gericht op de mensenrechten.

Toen Schröder een paar maanden geleden de resultaten van een overleg met de oppositie verkondigde, stond Fischer stokstijf naast de baas. Hij leek eerder op de voorlichter dan op een zelfbewuste vice-premier.

Fischers eigendunk is legendarisch. Hij denkt al snel dat anderen minder intelligent zijn dan hijzelf. Als Fischer in een restaurant in Berlin Mitte dineert met journalisten wordt het tafelgesprek een monoloog. Fischer maakt dan een tour d'horizon langs 's werelds brandhaarden. Vragenstellers kunnen doorgaans rekenen op een meewarige blik: jongen toch, heb je het weer niet begrepen? Toen het idool fouten maakte in de visumkwestie haalde de Duitse parlementaire pers haar gram. Ze betaalde de vernederingen terug met vileine aanvallen op de persoon.

De komende maanden zal Joschka Fischer als boegbeeld van de Groenen conditie en strijdlust hard nodig hebben. Op de gecompliceerde verhouding met Gerhard Schröder volgde deze week de formele scheiding. De SPD gaat alléén de verkiezingsstrijd in, zonder zich op voorhand vast te leggen op een alliantie met de Groenen. In 2002 traden Fischer en Schröder tijdens de campagne nog wel eens gezamenlijk op. Twee jaar geleden nog beloofden Schröder en Fischer plechtig dat ze zich samen sterk zouden maken voor een derde termijn.

Van die politieke bloedband is nu niet veel meer te bespeuren. De kleine coalitiegenoot was ook buiten het besluit gehouden om het kabinet op te heffen. Groene politici verklaarden weliswaar dat ze van de plannen op de hoogte waren, maar niemand twijfelt eraan dat vervroegde verkiezingen de idee waren van SPD-voorzitter Franz Müntefering en kanselier Gerhard Schröder. ,,Schröder is uit het vliegtuig gesprongen'', zei een verbouwereerde Groene politicus begin deze week.

De SPD zal zich in de verkiezingsstrijd profileren als het sociale alternatief voor de CDU. De Groenen zullen zich weer profileren met klassieke Groene thema's. Ontwikkelingshulp, gelijkwaardigheid tussen man en vrouw, alternatieve energiebronnen, meer geld voor onderwijs en biologische landbouw, permanente waakzaamheid tegen discriminatie. In het roodgroene kabinet ontpopten de Groenen zich vaak als de motor achter sociaal-economische hervormingen. Voor De Groenen was die rol eenvoudiger dan voor de grote SPD. De doorgaans hoger opgeleide aanhang van de partij heeft minder te vrezen van een versoberd uitkeringsstelsel. De Groenen willen graag de vernieuwers blijven – desnoods in de oppositie.

Volgens boulevardkrant Bild, die vanochtend opende met de kop `Joschka zu Fett', zal Fischer dit weekeinde weer zijn gymschoenen aantrekken. De linkse Tageszeitung heeft een reputatie voor geniale koppen en bijschriften. Zo kondigde ze de vervroegde verkiezing aan met de kop: Schröder wil kanselier worden. Onder een foto van Fischer schreef de krant: De vette jaren zijn voorbij.