De man van India's beroemdste vrouw

Het zal je maar overkomen dat je door het leven wilt gaan als een serieus persoon, en dan per ongeluk wordt vereeuwigd door een type als Salman Rushdie die je neerzet als de man die trouwde met zijn moeder.

Het gebeurde in Rushdies De laatste zucht van de Moor (1995), waarin hij vertelt over de film Mother India van Mehboob Khan uit 1956. Mother India werd genomineerd voor een Oscar wegens de merkwaardige wending in het verhaal, over een moeder die na de zelfmoord van haar man alleen achterblijft met haar drie zonen. Een gaat dood bij een overstroming, de andere wordt een brave jongen, maar de derde wil niet deugen.

Hij is geobsedeerd door wraak op de geldschieter die zijn moeder wilde verkrachten. Op het laatst ontvoert hij de dochter van de geldschieter en terwijl hij te paard probeert weg te komen zien we de moeder op de weg staan, met een geweer in de aanslag: ,,Laat haar gaan of ik schiet'', zegt ze. Niemand in de bioscoop gelooft dat ze het meent. Iedereen applaudisseert voor de zoon als hij tegen zijn moeder roept dat het nu tijd is voor wraak. Maar dan haalt die moeder de trekker over: zoon dood.

De moeder werd gespeeld door Nargis, een legendarische actrice die de rol kreeg na een enquête onder de Indiase bevolking over wie de belangrijkste vrouw van India was op dat moment. Nargis bleek belangrijker dan Indira Gandhi. De zoon die ze doodschoot heette Sunil Dutt. Korte tijd later trouwde Sunil Dutt met Nargis.

Salman Rushdie heeft daar in De laatste zucht van de Moor allerlei Freudiaanse bespiegelingen over, maar Sunil Dutt, die gisteren aan een hartaanval overleed, heeft echt geprobeerd een serieus persoon te worden. Uiteraard mocht Nargis niet meer in films spelen, na het huwelijk, maar Sunil Dutt kreeg de ene glansrol na de andere. Niet omdat hij zelf zo'n goed acteur was, maar omdat hij de echtgenoot was van Nargis.

Nargis was de spil in zijn leven, aan Nargis dankte hij zijn faam, aan Nargis dankte hij zijn zoon Sanjay, aan Nargis dankte hij zijn belangstelling voor de politiek; Sunil Dutt werd een prominent lid van de Congrespartij van toentertijd Indira Gandhi. Indira Gandhi en Nargis waren goede vriendinnen, als we Salman Rushdie mogen geloven in De laatste zucht van de Moor. En toen ging Nargis dood aan kanker, in 1981.

Sunil Dutt is haar dood nooit te boven gekomen. Hij werd een fervent geldinzamelaar voor kankeronderzoek en hij raakte nog meer betrokken bij de politiek. Geen grensconflict, met China of met Pakistan, of Sunil Dutt begon aan een lange mars om de Indiase soldaten aan de grens moed in te spreken. Een columnist van The Times of India stelde ooit de vraag wat er eerst was: het conflict of de lange mars van Sunil Dutt.

Maar Sunil Dutt bleef proberen een serieus persoon te zijn. Toen Indira Gandhi begin jaren tachtig liet schieten op militanten uit de deelstaat Punjab die zich in de Gouden Tempel van Amritsar hadden verschanst, barstte Sunil Dutt in woede uit. Hij is zelf geboren in Punjab. De tweede keer dat Sunil Dutt in woede uitbarstte was tijdens de pogroms van hindoes tegen moslims in de stad Bombay, in 1993. Duizenden moslims werden toen afgeslacht en moslimgangsters bliezen gebouwen op bij wijze van wraak. Moeder India was aangerand, zei Sunil Dutt.

Hij werd zoiets als het morele geweten van de Congrespartij, maar het zat hem niet mee. Alsof Salman Rushdie gelijk kreeg dat een zoon nooit zijn moeder moet huwen, baarde zoon Sanjay hem steeds meer zorgen. Sanjay Dutt, in 1981 door zijn vader in de filmwereld geïntroduceerd, raakte betrokken bij vele schandalen, vechtpartijen, openbare dronkenschap, wapensmokkel. Maar het ergste kwam in 2002: Sanjay Dutt bleek banden te onderhouden met de grootste moslimgangster aller tijden, een man die de bomaanslagen in Bombay van 1993 had gefinancierd. De Indiase politie gaf een geluidsband vrij waarop duidelijk te horen was hoe Sanjay Dutt op lieve toon aan de gangster vroeg om een paar van zijn rivalen in de filmwereld uit te schakelen.

Sunil Dutt, toen lid van het parlement, zei in een officiële verklaring dat het niet waar kon zijn. Het Indiase volk was het daarmee eens. Zoon trouwt met moeder, kind randt grootmoeder aan, zulke dingen gebeuren alleen in boeken van Salman Rushdie.