Maggie Cheung als junk

De Franse regisseur Olivier Assayas (1955) begon zijn carrière in de filmwereld als criticus voor het nog steeds toonaangevende filmtijdschrift Cahiers du Cinéma. Hij trad daarmee in de beroemde voetsporen van regisseurs als Jean-Luc Godard en François Truffaut. Het maakte hem ook, toen hij van schrijver maker werd, op de verkeerde manier een cinefiele regisseur. Zo eentje voor wie het belangrijk is om de filmgeschiedenis van persoonlijke voetnoten te voorzien. En om vervolgens zijn persoonlijke geschiedenis weer van filmische voetnoten te voorzien. Zoals nu in Clean, zijn zestiende regie alweer.

De film is één langgerekt afscheid van zijn ex-echtgenote Maggie Cheung, met wie hij in 1996 zijn in Nederland bekendste films Irma Vep maakte. Cheung kreeg voor haar rol van afkickende junkiezangeres Emily Wang in 2004 in Cannes de acteerprijs. Maar voor wie de actrice bijvoorbeeld bewonderde in Wong Kar-wai's In the Mood for Love of recentelijker Zhang Yimou's Hero, is de overgang naar de neurotische, verlopen MTV-ster die zij in Clean neerzet nogal een schok.

Van Aziatische esthetica naar junkie-chic. Of is het beter te zeggen junkie-kitsch? Want in de modefotografie is deze trend bepaald al op z'n retour. Geheel in de pas natuurlijk met zijn onderwerp laat Assayas geen moment onbenut om zich te buiten te gaan aan de visuele verleidingen van heroïneroes en cold turkey. Aan drama ontbreekt het in zijn verhaal niet. Nadat Wang een gevangenisstraf heeft uitgezeten wegens drugsbezit, zet zij alles op alles om de voogdij terug te krijgen over haar minderjarige zoontje.

Als een kruising van Yoko Ono en Velvet Underground-zangeres Nico slaat zij zich manmoedig door het leven.

Maar dimensie krijgt de film pas door een onverwachte rol van Nick Nolte als haar schoonvader. In plaats van de strijd met zichzelf aan te gaan, doet zij dat met hem. En in plaats van alleen maar de boze opa te vertolken, bespeelt Nolte elk register van compassie.

Voor de rest staat Clean sterk in de traditie van de films van de Franse regisseur Philippe Garrel, die de drugsverslaving van zijn muze Nico in diverse films bekeek, bekritiseerde en stiekem bewonderde. Want dat is wat ook Clean op zo'n onaangename manier tweeslachtig, ja zelfs bijna onoprecht maakt: het burgerlijke gedweep met het bohémien-bestaan.

Clean. Regie: Olivier Assayas. Met: Maggie Cheung, Nick Nolte, Béatrice Dalle, Jeanne Balibar, Don McKellar, Tricky, James Johnston. In: 5 bioscopen.