Ideaal consensusfiguur

Met de benoeming tot UNHCR-chef is António Guterres definitief uit zijn politieke as herrezen. Nog geen drieëneenhalf jaar geleden leek de socialistische oud-premier van Portugal onverwacht terechtgekomen op de mestvaalt van de politiek. Hij trad terug voor vervroegde verkiezingen, nadat zijn partij een geweldig verlies had geleden bij de gemeenteraadsverkiezingen. Guterres deed dat op zijn bekende wijze: sereen en ernstig nam hij de volle de verantwoordelijkheid voor de nederlaag.

De neergang van de ooit zo populaire politicus voltrok zich zonder veel genade. Onder zijn regering had Portugal enorme tekorten opgebouwd die het land in de monetaire gevarenzone brachten. Budgetdiscipline, modernisering van het staatsbestel, drastische verbeteringen van scholing en onderwijs: in de zes jaar van zijn premierschap had Guterres er weinig van terecht weten te brengen. Exit Guterres, die zich fulltime mocht gaan wijden aan het voorzitterschap van de Socialistische Internationale.

Inmiddels heeft Portugal al weer een conservatieve regering versleten die zoveel schandalen veroorzaakte dat met een zekere weemoed aan de periode-Guterres wordt teruggedacht. De nieuwgekozen premier, de socialist José Sócrates, sprak dan ook voor velen toen hij gisteren zei dat hij het nieuws van de benoeming ,,geëmotioneerd'' had vernomen. Een triomf voor Portugal, aldus de premier.

Bescheidenheid is het handelsmerk van António Manuel de Oliveira Guterres (56 jaar, geboren in Santos-o-Velho). Anders dan zijn roemruchte socialistische voorganger Mario Soares moest Guterres het niet hebben van de rauwe politieke confrontatie of gemene grapjes om het leven van zijn politieke tegenstanders zuur te maken. Juist consensus en overleg zijn zijn belangrijkste wapens. Een van de eerste stappen van Guterres toen hij in 1992 het voorzitterschap van de partij overnam, was het vervangen van de gebalde vuist als partijsymbool door de roos. Guterres staat voor een gematigde middenkoers, waarmee hij vooral de groeiende Portugese middenklasse aan zich wist te binden.

Dat er achter alle beminnelijkheid ook een man van harde principes kan schuilen bleek in 1998. Het parlement had ingestemd met een nieuwe, liberalere abortuswetgeving, maar de toenmalige premier Guterres was, in tegenstelling tot zijn partijgenoten, tégen wegens zijn katholieke geloofsbelijdenis. Het referendum liep uit op een chaos, maar de premier kon met een zuiver geweten in de spiegel kijken.

De naam van Guterres als ideaal consensusfiguur viel eerder als mogelijke voorzitter van de Europese Commissie. Dat werd uiteindelijk José Manuel Barroso, de conservatieve leider die in 2001 het premierschap van Guterres overnam. Bij zijn vertrek naar Brussel liet Barroso zijn partij en regering vorige zomer in zo'n chaos achter dat de socialisten eerder dit jaar overtuigend de verkiezingen wonnen. De politieke cyclus in Portugal is weer rond, de verantwoordelijken mogen nu op internationaal terrein hun woordje meespreken. Een triomf voor Portugal.