Guterres is nieuwe chef van UNHCR

António Guterres, de voormalige socialistische premier van Portugal, is door VN-secretaris-generaal Kofi Annan voorgedragen om de nieuwe hoge commissaris voor de vluchtelingen te worden.

Dat hebben de VN in New York gisteren bekendgemaakt. Als de Algemene Vergadering van de VN de benoeming goedkeurt wat vrijwel zeker gebeurt volgt Guterres Ruud Lubbers op, die in februari moest aftreden wegens een aanhoudende controverse rond seksuele intimidatie. Guterres (56), die in Portugal premier was tussen 1996 en 2002 en nu voorzitter is van de Socialistische Internationale, was Annans favoriet.

Als oud-regeringsleider zou hij bij uitstek in staat zijn om de regeringen van grote donoren als de VS, Japan, Nederland en andere EU-lidstaten te begrijpen, die onder druk van de publieke opinie ingrijpende beslissingen moeten nemen op het gebied van asiel en immigratie. Daarmee zou hij ook gekwalificeerd zijn om de geldstroom vanuit die landen richting UNHCR te waarborgen een belangrijk aspect voor een organisatie met een budget van één miljard dollar per jaar, zesduizend werknemers en zo'n twintig miljoen vluchtelingen om voor te zorgen. Om die redenen vroeg Annan Guterres begin maart persoonlijk om zich kandidaat te stellen.

De nominatie verliep niet zonder slag of stoot. Kofi Annan koos Lubbers in 2000 nog zelf uit, buiten de officiële kandidatenlijst om. Maar om tegemoet te komen aan de groeiende kritiek op de weinig transparante benoemingen bij de VN, worden de kandidaten voor dit soort hoge posten ook bij UNDP en UNWRA nu door een speciaal panel gehoord. Annans kabinetschef Mark Malloch Brown schreef donoren en non-gouvernermentele organisaties (ngo's) die met UNHCR samenwerken, vier dagen na Lubbers' aftreden: ,,Wij moeten de keuze van leiders van internationale organisaties op een nieuwe manier benaderen. De zoektocht naar een nieuwe Hoge Commissaris kan als voorbeeld dienen.''

Malloch Brown voegde daar een lijst van criteria bij, waar sinds de oprichting van UNHCR in 1950 nooit eerder van was gerept. Ook werden de acht kandidaten aangemoedigd hun motivatie publiekelijk toe te lichten op de website van ICVA, een overkoepelend orgaan van ngo's. Ook dat was een novum.

Na de eerste gesprekken in New York, in april, werd duidelijk dat Guterres bij het interview-panel niet favoriet was. Volgens dit panel, waarin onder andere de Noorse VN-hulpcoördinator Jan Egeland zitting had, hadden de Australische ex-minister van Buitenlandse Zaken Evans, de huidige assistent-hoge commissaris van UNHCR, de Tunesiër Morjane, en de Deense VN-bestuurder in Kosovo Jessen-Petersen betere antecedenten op het gebied van vluchtelingen en asiel- en immigratievraagstukken.

Het enige wat daarover in Guterres' cv stond, was dat hij in 1991 mede-oprichter was geweest van de Portugese Vluchtelingenraad. Uiteindelijk gingen vijf kandidaten, onder wie toch Guterres, door naar de laatste ronde. Eind vorige week hadden zij gesprekken met Annan en onder-secretaris-generaal Louise Fréchette.

UNHCR liet gisteren weten dat Guterres vanwege zijn ,,rijkdom aan ervaring'' van harte welkom is. Binnen de organisatie zijn er weinigen die hem kennen. Sommigen zijn er niet gelukkig mee dat Annan de bezwaren van het panel terzijde heeft gelegd. ,,De nieuwe transparantie binnen de VN,'' zegt een hoge functionaris die anoniem wil blijven, ,,heeft met deze voordracht alweer een deuk opgelopen.'' Anderen zien Guterres' komst als een pluspunt: een buitenstaander als hij kan een eind maken aan de voortgaande onrust sinds Lubbers' vertrek.