Dorpje Noordeinde voelt de grond onder zich verdwijnen

Het Gelderse dorp Noordeinde is in rep en roer door Overijsselse plannen om de IJssel een aftakking te geven. ,,Ze zijn ons gewoon vergeten.''

Klaas Faber zit op een bankje in de voortuin van zijn woning, een voormalig stoomgemaal langs de Gelderse Gracht. ,,Dit is Adam en Eva in het paradijs'', zegt hij. ,,Alleen de slang ontbreekt.''

Faber kijkt uit op het Drontermeer en Flevoland. In de weilanden voor zijn huis lopen koeien, paarden en schapen. Boven zijn hoofd cirkelen huiszwaluwen. In de gracht, die de grens vormt tussen Gelderland en Overijssel, dobberen meerkoeten. De rust op deze plek in de acht eeuwen oude polder Dronthen is ruw verstoord sinds de tweehonderd inwoners van het dorp Noordeinde (gem. Oldebroek) gehoord hebben van de plannen om de IJssel ten zuiden van Kampen een bypass te geven.

De rivieraftakking moet een toename van de waterafvoer opvangen. De ingreep gaat samen met de aanleg van de Hanzelijn, een waterrecreatiegebied en woningbouw ten behoeve van Kampen. Het Project IJsseldelta dient landelijk als voorbeeld hoe grote infrastructurele projecten op elkaar afgestemd kunnen worden.

Bij drie van de vijf schetsen die zijn gemaakt, loopt het water pal langs Noordeinde, met grote gevolgen voor enkele boerderijen en woningen rond de Gelderse Gracht. ,,Ik zit er enorm over in'', zegt de 71-jarige Jan Dekker. Zijn woning bij de sluis en het boerenbedrijf van zijn zoon worden bedreigd. ,,Ik vrees dat we boer zonder grond worden.''

De afgelopen weken zijn op Overijssels grondgebied verschillende informatiebijeenkomsten gehouden, maar in Noordeinde bleef het stil. ,,Ik denk dat ze ons in eerste instantie domweg vergeten zijn'', zegt voorzitter Gerton Huisman van de belangenvereniging van inwoners. Op 11 mei, enkele dagen voor het verstrijken van de officiële reactietermijn, werd de bevolking op de hoogte gebracht. De ,,hechte gemeenschap'' reageerde volgens Huisman overdonderd op de plannen. ,,Je merkt een soort shock. Wat gebeurt hier allemaal, vragen de mensen zich af.''

Een woordvoerder van de provincie Overijssel ontkent dat Noordeinde te laat is geïnformeerd. ,,Het was laat, maar niet té laat. Noordeinde heeft gewoon meegelopen in het proces. Bovendien wist de gemeente Oldebroek al in februari van de plannen.''

Wethouder J. Klein van Oldebroek noemt dit ,,geklets''. ,,Wij zijn geïnformeerd, maar wel onder embargo. De provincie wilde zelf naar buiten treden, maar wanneer werd ons niet verteld.'' Dat sinds begin april aan de Overijsselse kant van de Gelderse Gracht verschillende informatiebijeenkomsten zijn gehouden, is Klein ontgaan. In de Gelderse editie van de regionale krant las hij er niets over.

Oldebroek heeft de provincie Overijssel gemeld niet mee te werken aan scenario's die zijn grondgebied raken of het landelijke karakter van Noordeinde aantasten. Volgens wethouder Klein heeft Overijssel ,,een groot probleem'' als er desondanks gekozen wordt voor één van de gevreesde varianten. ,,Als wij het bestemmingsplan niet wijzigen, komt de tijdige aanleg van de Hanzelijn in gevaar.''

Gedeputeerde Th. Rietkerk van de provincie Overijssel zal Oldebroek en de bewoners van Noordeinde vanavond tijdens een overleg toezeggen dat de bypass niet over Gelders grondgebied zal lopen. Wel moet Noordeinde, zo zegt Rietkerk, ,,breder kijken'' dan de eigen gemeenschap, want de bypass is nodig voor de veiligheid in Overijssel én Gelderland. ,,De vier- tot zesduizend woningen die Kampen nodig heeft, komen er toch.'' Noordeinde kan het volgens de provinciebestuurder ook als ,,een kans'' zien om tegelijkertijd natuur en recreatie te ontwikkelen.

In Noordeinde zijn ze er niet gerust op. In de praktijk kan het zo uitpakken, zegt voorzitter Huisman van de bewonersvereniging, dat aan de Gelderse kant van de gracht alles bij het oude blijft, maar dat aan de overkant flatgebouwen komen. ,,Ook als het niet over ons grondgebied gaat, moet de gemeente alert blijven.''

Ben van den Brink, onderwijzer van de dorpsschool en kenner van de lokale flora en fauna, vreest dat de natuurwaarde wordt aangetast. ,,De hele randmeerkust is één geheel. Het is niet voor niets dat in dit gebied de vogelrichtlijn geldt.'' Van den Brink heeft vijftien vogelsoorten geteld die in het gebied broeden en op de rode lijst van bedreigde en kwetsbare vogelsoorten staan, waaronder de roerdomp en de grote karekiet. De komst van de Hanzelijn is volgens Van den Brink geen argument om dan ook maar een rivier, woningen en een recreatiegebied aan te leggen. Menselijke activiteiten werken veel verstorender op de natuur dan een spoorlijn. In de drie varianten die Noordeinde bedreigen zijn langs of in de bedding van de bypass (drijvende) woningen gepland.

De inwoners van Noordeinde willen het liefst dat de bypass met een ruime boog om hun dorp heengaat, om enkele kilometers noordelijker uit te monden in het Vossemeer. Het plan borduurt voort op een door de bewoners van het naburige Kamperveen bedacht alternatief. Ook zij hebben bezwaren tegen de vijf voorliggende varianten. Discussiepunt vormt nog de plek waar de bypass exact uit moet monden. Noordeinde wil dat dit niet zuidelijk van de Roggebotsluis gebeurt, omdat anders de sluis verplaatst moet worden en de oevers bij Noordeinde opgehoogd moeten worden. Welk tracé er uiteindelijk gekozen gaat worden, bewoner Jan Dekker denkt hoe dan ook gedupeerd te worden. Hij is de enige Noordeinder met een woning op Overijsselse grond. Ook de helft van het boerenland van de familie ligt daar. ,,Wat er ook gebeurt. Ik ben altijd de bok'', concludeert Dekker.