Armen Eloyans emoties lopen vast in zijn verflagen

Het werk van Armen Eloyan (Armenië, 1966) is een mengeling van politiek en emotie. Hij pakt het communisme aan, zo lijkt op het eerste gezicht. Met een spuitbus zet hij de kreet `Thank god this cock isn't my communist uncle' over een mansportret, verwijzend naar het repressieve regime dat zijn jeugd in Armenië overschaduwde. De kunstenaar ontvluchtte zijn vaderland en belandde in 1997 in Nederland. Sinds 2004 is hij artist-in-residence aan de Rijksakademie.

Bureau Leeuwarden en Galerie de Praktijk in Amsterdam laten tegelijkertijd werk zien van Eloyan. Galerie de Praktijk is gevuld met grote olieverfdoeken. Het zijn snel en slordig geschilderde voorstellingen die droombeelden uit nachtmerries lijken, zoals een klein mannetje met militaire pet die aan het bed van een wulpse vrouw staat. Eloyan schildert zonder oog voor detail, alsof de duivel hem op zijn hielen zit. Die werkwijze levert niet altijd even sterke schilderijen op. Eloyan wil veel zeggen, maar lijkt vast te lopen in zijn verflagen. Een voorbeeld is het doek Zwaan (2005) waarin een man een zwanenhals vastgrijpt. De omgeving lijkt in slordige streken verf zo uit het beest te vloeien.

Bureau Leeuwarden laat werk van een andere aard zien. Geen grote gebaren, geen expressieve doeken, maar tekeningen met een venijniger karakter. Eloyan tekende met dik potlood een reeks portretten van mannen en vrouwen, veelal met een Roy Orbison-achtige zonnebril en een Elvis vetkuif. De cartooneske figuurtjes dragen allemaal keurige spencertjes, blouses en overhemden. Zo nu en dan prijkt er een sterretje op de revers, een subtiele verwijzing naar het communisme. Hun blik is verduisterd door die ondoordringbare zonnebril, terwijl een beklemmende archaïsche glimlach rond de lippen speelt.

Ook uit zijn installaties spreekt beklemming. Overal zie je dezelfde tekst terug: `Who is going to take care of me'. Een foto van een jongetje gaat gepaard met bloedrode grote letters: `The more I remember'. Waar Eloyan hard schreeuwde en shockeerde met zijn schilderijen, lijkt de emotie nu naar binnen geslagen te zijn. Het meest duidelijk wordt dat in een kamertje van sloophout. Tussen de latten kun je naar binnen gluren, naar een muur die volhangt met uit glossies gescheurde pagina's. Alsof het behang van een psychopaat betreft, zijn ze bekladderd met teksten en scheldwoorden. Grote piemels dienen als versiering. Hij geeft een vrouw baard en snor mee, maar ook de tekst `Me and My Mother in 1978'. En overal tref je weer die hamers en sikkels en sterretjes aan. De achtergrond ligt in zijn verleden in Armenië, zoveel is duidelijk. Maar wat er daar precies gebeurd is, je blijft ernaar gissen.

Eloyans schilderijen zijn ondoorgrondelijke uitingen van emoties. In zijn installaties en tekeningen lijkt hij bedachtzamer, iets dat in zijn woeste wervelstroom van uitingsdrang geen kwaad kan. Maar je blijft het idee houden dat de kunst Eloyan vooral dient als een therapeutisch hulpmiddel.

Tentoonstelling: Armen Eloyan, The More I Remember. T/m 12/6 Bureau Leeuwarden, Turfmarkt 11. Inl: 058-2555500. T/m 8/6 in Galerie De Praktijk, Lauriergracht 96, Amsterdam. Inl: 020-4221727.