Wie gaat over 't Paardenweitje?

De gemeente Den Haag wil snel een besluit nemen over de verhuizing van de Amerikaanse ambassade uit de binnenstad. De VS willen naar 't Paardenweitje, een hoek van het beschermde landgoed Clingendael.

De aanslagen op de Verenigde Staten van 11 september 2001 hebben de directe omgeving van de huidige ambassade, het pand op de hoek van het Lange en Korte Voorhout op een steenworp van het Binnenhof, veranderd in een ogenschijnlijk onneembare vesting.

Het lompe gebouw van architect Marcel Breuer ontsiert al vanaf 1959 het statige Voorhout, maar sinds de Amerikaanse missie in Nederland niet meer aan de nieuwste veiligheidsnormen van Washington voldoet, is het op de stoepen en in de straten rond het gebouw een uitdragerij van hekken en obstakels geworden. De gemeente en de burgers ergeren zich groen en geel, terwijl de diplomaten in het gebouw zich ondanks de dranghekken en plastic obstakels naar verluidt niet veel veiliger zijn gaan voelen. Daarom zijn de gemeente en de ambassade, onafhankelijk van elkaar op zoek gegaan naar een alternatieve locatie.

Maar het vinden van een plek voor een ambassade is geen sinecure. Zo vereist het State Department, het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken, een anti-ramzone van dertig meter rondom het gebouw en moet het terrein van twee zijden ontsloten kunnen worden. Bovendien moet de locatie strategisch gelegen zijn ten opzichte van het regeringscentrum en andere diplomatieke vestigingen.

Het gemeentebestuur van Den Haag stelde verscheidene plekken voor, maar de Amerikaanse autoriteiten wezen die op voorhand af, meestal uit veiligheidsoverwegingen, maar waarschijnlijk ook omdat die plekken niet prestigieus genoeg waren.

Toen kwamen de Amerikanen zelf met een voorstel: de enige voor hen acceptabele plek bleek uitgerekend een van de meest beschermde stukjes groen van Den Haag en Wassenaar, een hap uit landgoed Clingendael. Gelukkig bleek 't Paardeweitje goed beschermd: door het Bestemmingsplan Landelijk Gebied van de gemeente Wassenaar, het Groenbeleidsplan en de ontwikkelingsvisie Clingendael/Oosterbeek van de gemeente Den Haag, door de status als Nationaal Cultureel Erfgoed, door het streekplan Zuid-Holland West, als Rijksbeschermd Stadsgezicht en als Rijksmomument. Geen mens die er ook maar een paaltje zou durven verzetten.

Tot ieders verbazing bleek dat allemaal voor de Haagse burgemeester Deetman en de rest van het college geen belemmering. De burgemeester had binnenskamers hard onderhandeld met de Amerikaanse ambassadeur en beiden zouden doordrongen zijn van het belang van een verhuizing. Die mocht wat kosten. ,,Het is zeker een lastige opdracht en er is over en weer pijn geleden'', zei Deetman begin van de maand tegenover deze krant. ,,Maar het is ons het waard dat de ambassade weg gaat uit het centrum.'' Tegenover de Haagsche Courant voegde hij daar aan toe: ,,Het gaat wel om onze belangrijkste bondgenoot, onze bevrijders. Die moet je tegemoetkomen.''

En dus besloot het Haagse college medewerking te verlenen aan de verhuizing van de ambassade naar Clingendael, onder voorbehoud van goedkeuring door de gemeenteraad. Maar de VVD en het CDA (samen goed voor 18 van de 45 zetels in de raad) lieten vorige week al weten niets in de plannen te zien. En omdat Den Haag eigenaar is van de grond, maar Wassenaar er de gemeentelijke verantwoordelijkheid over heeft, besloten ook de VVD en het CDA in die plaats bij voorbaat niet met de plannen in te stemmen.

,,Blijkbaar heeft Deetman er vertrouwen in'', zegt Henk Kool, fractievoorzitter van de Haagse PvdA (10 zetels) en de enige grote partij in de Haagse raad die vóór de verhuizing naar het landgoed is. ,,Een bestemmingsplan is niet voor de eeuwigheid, dat moet je kunnen wijzigen. Bovendien, het kabinet heeft de verplichting die gasten te beschermen.'' Of, zoals Deetman het zegt: ,,Als we niets doen, krijgen we een aanwijzing van het rijk.'' Met andere woorden: dan is het uit met de inspraak.

Maar hoeveel inspraak ligt er voor de gemeenteraad in het verschiet? ,,Strikt genomen is de verkoop van een stuk grond [aan de Verenigde Staten] een bevoegdheid van het college. Daar heeft Deetman de raad niet bij nodig'', zegt Sander Dekker, voorzitter van de Haagse VVD-fractie. ,,Maar als hij de raad passeert, neemt hij de politiek niet serieus.''

Waar het volgens Dekker op uitdraait is dat er opnieuw onderhandeld zal moeten worden. Niks `enige acceptabele locatie'. ,,Het is een onderhandelingsspel. Dat wordt hard gespeeld. De Amerikanen zijn zeer ervaren onderhandelaars.'' Desondanks heeft Deetman bij de Amerikanen bedongen dat serieuze alternatieven, mochten die zich nog aandienen, niet bij voorbaat zullen worden afgewezen.

Toch zijn ze er in Wassenaar niet volledig gerust op. De Wassenaarse CDA'er Meindert Stolk zoekt nog uit of de landelijke politiek Wassenaar alsnog haar wil kan opleggen.

Navraag bij het ministerie van VROM leert dat de huidige Wet op de ruimtelijke ordening (WRO) daar wel degelijk in voorziet. Zo bepaalt artikel 37 van die wet dat de minister onder voorwaarden de gemeenteraad kan verplichten een bestemmingsplan te herzien. En in artikel 39a staat dat bij ,,projecten van nationaal belang'', de versnelde Rijksprojectenprocedure mag worden toegepast. Ten slotte kan de minister gebruik maken van een vrijstellingsverzoek of nimby-procedure (not in my backyard) ten aanzien van het geldende bestemmingsplan. De Haagse en Wassenaarse gemeenteraden zijn gewaarschuwd.

Rectificatie

In het artikel Hondenrenbaan wijkt voor ambassade (23 augustus, pagina 3) staat dat de Amerikaanse ambassade naar ’t Paardeweitje, op het landgoed Clingendael wilde verhuizen. Het ging echter om het een andere weide bij het landgoed. Dit idee is niet alleen door de Wassenaarse, maar ook door de Haagse gemeenteraad afgestemd.