Veel sterktes bij multifocale contactlenzen

De drager van een multifocale contactlens krijgt een hele reeks brandpuntsafstanden aangeboden. En daaruit kiezen de hersenen automatisch het juiste beeld.

Hoeveel van de deelnemers aan het Eurovisie Songfestival contactlenzen droegen was ook dit jaar niet te zien, maar degenen die het deden, deden het vast multifocaal: een deel van de lenzen voor scherp zicht op de zaal, een deel om de monitor met de puntentelling te lezen, en een tussenliggend deel om niet van het podium te storten. De tijd en de brilmonturen van Nana Mouskouri en Buddy Holly is voorbij.

Het principe is simpel: de multifocale contactlensdrager krijgt een reeks brandpuntsafstanden aangeboden. ,,En daaruit maken de hersenen helemaal automatisch de juiste keus'', aldus Henk van Bruggen, directeur van NKL Contactlenzen in Emmen, Nederlands grootste fabrikant van vormvaste contactlenzen. Niet alle hersenen zijn daar even goed in. Linda Van Der Jeught, hoofd professional services bij CIBA Vision in Mechelen, de grootste fabrikant van zachte contactlenzen in de Benelux, meldt dat ongeveer 65 procent van iedereen die multifocale contactlenzen uitprobeert, daar gelukkig mee is en ze blijft dragen. Van Bruggen tekent aan dat veel multifocale contactlensdragers met lage sterktes beginnen, en met het klimmen der jaren leren om door sterkere multifocale lenzen te kijken.

Een groot voordeel van multifocale lenzen boven de dito brillen is dat de lenzen bijna altijd uit voorraad leverbaar zijn; een multifocale bril wordt altijd op bestelling geslepen omdat het aantal persoonsgebonden variabelen veel groter is. CIBA Vision fabriceert zachte multifocale daglenzen tussen +5 en -6, en multifocale maandlenzen van +6 naar -7. Kortom, al in de winkel weet je of de multifocuslenzen bevallen – bij een bril is het maar afwachten, tot na de levering. Nog een voordeel van multifocale lenzen boven brillen: doordat je alle benodigde sterktes krijgt aangeboden kijk je nooit met de verkeerde sterkte, zoals multifocale brildragers. Als die vanaf een alp de diepte in kijken gaat dat via het leesgedeelte, en een beeldscherm zien ze bij een reguliere multifocale bril door het vertedeel.

Van Bruggen: ,,Optisch bezien wint een multifocale contactlens het van een multifocale bril. Maar er zijn wel allerlei redenen waarom mensen geen contactlenzen willen dragen.''

Een deel van die redenen geldt alleen voor vormvaste lenzen, zoals NKL maakt, met een precisie van een tienmiljoenste millimeter. Multifocaal doen ze zo'n 300 euro per paar. Zachte lenzen zijn wat comfortabeler, want zacht; vormvaste (vroeger: harde) lenzen zijn optisch wat beter, want vormvast. Zachte lenzen zijn weer gevoeliger voor afscheidingsstoffen van de ogen en voor de vochthuishouding, vandaar dat ze periodiek worden vervangen. Dat zachte multifocale daglenzen van mindere kwaliteit zouden zijn omdat de prijs laag moet blijven (ruim een euro per paar) is volgens Van Der Jeught onzin: ,,Omdat ze dagelijks worden vervangen geven ze juist minder problemen dan lenzen voor langere periodes.''

Behalve vormvast of zacht is er nog een tweedeling bij de contactlenzen. Zit het leesgedeelte in het midden, en het vertedeel aan de rand van de lens, of juist andersom? De fabrikanten verschillen van voorkeur. ,,Vergelijk het met protestanten en katholieken'', aldus Van Bruggen. CIBA Vision zet het leesdeel centraal, NKL het vertedeel. Als de pupil een vaste diameter had maakte het niks uit. Maar hoe kleiner de pupil, hoe meer de keus aan brandpuntsafstanden beperkt blijft tot wat er toevallig in het hart van de lens zit. In de verte is vaak veel licht, de pupil wordt klein, en de drager van een CIBA Visionlens kijkt dan dus vooral door het leesgedeelte. Volgens Van Der Jeught valt het bezwaar in de praktijk wel mee: ,,Zeg nooit nooit, maar het leesgedeelte is zo klein dat de pupil bijna altijd ook een deel van de vertesterkte van de lens meeneemt.''

De pupil verkleint ook bij het lezen, dat is een natuurlijk gegeven. Dus de drager van NKL lenzen kijkt dan meer door het vertedeel dan met een grotere pupil, Van Bruggen wil het niet ontkennen. Een tussenoplossing is de vormvaste lens waar de sterkteverschillen niet concentrisch zijn verdeeld, maar waar het leesgedeelte onder zit. Als de drager naar beneden kijkt duwt het onderste ooglid tegen de iets verhoogde onderrand van de lens, zodat het leesgedeelte voor de pupil schuift.

Een derde reden waarom de pupil vernauwt is categorischer dan lezen of veel licht: het is een probleem bij bijna alle bejaarden, of, in de woorden van Van Bruggen, ,,de rijpere presbyopen''. Lezen door lenzen met het vertedeel in het midden wordt dan erg lastig. De oplossing: een NKL lens met een kleiner vertedeel, zodat je ook met een zeer nauwe pupil nog een leesdeel meepakt.

Ook gewone, unifocale lenzen kunnen een soort multifocale oplossing bieden, namelijk door met twee sterktes te werken. Het ene oog krijgt een unifocale lens met de correctie voor lezen, het andere krijgt een unifocale lens voor veraf. Wie in de verte geen correctie nodig heeft volstaat met één lens, op leessterkte dus, geplaatst op het niet dominante oog. Net als bij echt multifocaal kijken krijgen de hersenen meer dan één sterkte aangeboden, en kiezen ze zelf het beste beeld.

Tweede van twee artikelen over multifocale hulpmiddelen. Het eerste artikel over multifocale brillen verscheen op dinsdag 10 mei.