Twents buurtschap in zorgen over kanker door tv-mast

Er is geen duidelijke relatie tussen kanker en het wonen in de omgeving van een omroeptoren. Dit blijkt uit onderzoek in Markelo. Maar niet alle twijfel is weg.

De informatieavond voor inwoners van de buurtschap Markelose Broek is al tien minuten bezig als de deskundigen achter de tafel gezelschap krijgen.

Inwoner Henk Nijkamp brengt een in blauwe overall gestoken pop naar binnen en zet deze naast de wethouder. Over de mond van de pop is een zwarte hand getekend en in het hoofd gaapt een `wond'. ,,Dit is een soort lijk, de mond gesnoerd en overleden'', zegt Nijkamp. Hij beent demonstratief de zaal uit om duidelijk te maken dat hij weinig waarde hecht aan de resultaten van een onderzoek dat de GGD Regio Twente in opdracht van de gemeente Hof van Twente heeft verricht.

Nijkamp is een van de verontruste bewoners van de buurtschap. Het aantal mensen in hun omgeving dat kanker heeft of aan de ziekte is overleden, vinden ze opvallend hoog. Ze leggen een relatie met de zendmast in de buurtschap, een 173 meter hoge radio- en tv-toren, waar ook enkele gsm-masten bovenop staan. ,,Ik zie huis aan huis kanker'', zegt Wim Ockeloen, die pal onder de toren woont.

Uit het GGD-onderzoek blijkt dat er rond de toren niet meer kanker voorkomt dan gemiddeld in Nederland. Van 466 bewoners in een gebied van vier vierkante kilometer rondom de toren zijn gegevens verzameld. Op basis van landelijke cijfers zouden er de afgelopen vijf jaar bij deze groep bewoners 14 nieuwe gevallen van kanker moeten zijn, maar er zijn maar 11 gevallen bekend.

De GGD heeft daarnaast literatuuronderzoek verricht naar het verband tussen kanker en straling van een rtv-toren. In alle bekende internationale studies is geen verband aangetoond. ,,Er is geen duidelijke relatie voor het wonen in de omgeving van een omroeptoren en het vóórkomen van kanker'', concludeert milieugezondheidskundige M. van Ass van de GGD.

Ook de sterkte van de signalen van de toren speelt volgens het onderzoek geen rol. Metingen hebben aangetoond dat de veldsterkten ver beneden de blootstellinglimieten liggen die gelden voor omroepzenders. ,,Als dit niveau kanker veroorzaakt, is er heel veel mis met de normen'', zegt G. Remkes van het zendmastbedrijf NOVEC, de beheerder van de toren.

,,Toch blijf ik het raar vinden'', reageert bewoonster Janny Aanstoot. ,,Wij wonen met negen huizen op een rij, maar in elk huis heeft wel iemand kanker of ermee te maken gehad. Onze oma's en opa's werden zeventig en tachtig, maar hier sterven ze wel heel jong.'' Zelf heeft ze, net als twee buurvrouwen, borstkanker. Een andere buurtbewoner heeft lymfklierkanker. Dit is heel goed mogelijk, antwoorden de deskundigen van de GGD. In Nederland krijgt volgens hen één op de drie mensen vroeg of laat kanker, dus is één geval van kanker in een gezin met vier personen in zekere zin ,,normaal''. Bovendien speelt de vergrijzing een rol en leven kankerpatiënten dankzij de vooruitgang in de medische wetenschap langer dan vroeger, waardoor het lijkt alsof kanker meer voorkomt.

,,Het is heel confronterend om te vertellen, maar kanker is geen zeldzame ziekte'', zegt gezondheidskundige Van Ass van de GGD. Ze maakt het vaker mee dat mensen in de omgeving gaan zoeken naar verklarende factoren, zoals een fabriek of bodemvervuiling. De kankergevallen die zich de afgelopen vijf jaar rond de Markelose zendmast hebben aangediend, betreffen de meest voorkomende soorten. Leukemie, een vorm van kanker die vaak in verband wordt gebracht met elektromagnetische straling, is niet aangetroffen.

Wat zal het onderzoek opleveren als er een kleiner gebied wordt onderzocht, vraagt bewoner Ockeloen. ,,Volgens mij heeft 70 procent van de mensen in een straal van tweehonderd meter te maken gehad met kanker.'' Ockeloen heeft als manager in de zendmast gewerkt, maar nooit vrees gehad voor de straling. Door het hoge aantal ziektegevallen in zijn directe omgeving is hij toch gaan twijfelen. Sinds hij in 1989 in Markelo kwam wonen, zijn er ,,acht à negen buurtgenoten'' aan de ziekte overleden. ,,En dat waren lang niet altijd oude mensen.''

Maar onderzoek in een kleinere cirkel is statistisch niet verantwoord, zeggen GGD en zendmastbedrijf. Dan zou ,,toeval'' een te grote rol spelen. De meeste van de dertig aanwezigen nemen genoegen met de uitleg; alleen de mensen die vlakbij de toren wonen twijfelen nog. Zij dringen aan op nader onderzoek, het liefst in combinatie met andere zendmasten.

Wethouder H. Knuiman van de gemeente denkt dat de twijfels nooit helemaal verdwijnen. ,,Voor sommige mensen is geen enkel onderzoek overtuigend. Er is sprake van een spanningsveld tussen emotie en objectieve gegevens.''