Meneer Ramadhin weet wie gaat winnen

Het Nieuw Front zorgde in Suriname voor stabiliteit, maar óók voor weinig daadkracht. Is de `oude politiek' bij de parlementsverkiezingen van morgen te doorbreken?

Onder de cederboom, ooit geplant ter gelegenheid van het huwelijk van Juliana en Bernhard, zit meneer Ramadhin (71) achter zijn karretje met schaafijs. In het kleine plaatsje Groningen (district Saramacca) is hij al veertig jaar een begrip. Gemberstroop, rode stroop, kers, eventueel wat melk erbij. Terwijl hij snippers van het grote blok ijs schaaft, vertelt Ramadhin dat hij zich verheugt op morgen.

Zinspeelt hij op de verkiezingsdag in Suriname? Ramadhin lacht: ,,Oh, dat ook natuurlijk. Maar om eerlijk te zijn bedoelde ik de Champions League-finale. Vier uur 's middags is het op tv.'' Hij haast zich te zeggen dat we niet moeten denken dat hij de verkiezingen onbelangrijk vindt: ,,Na het voetbal ga ik rusten, even baden en dan ga ik weer naar de uitslagen kijken hoor. En zijn stemkeuze? Daarover hoeft hij niet lang na te denken: ,,Frontáál natuurlijk.''

Daarmee bedoelt Ramadhin het Nieuw Front (NF), de regerende coalitie van de etnisch georiënteerde `oude politieke' partijen, die in 1987 ontstond toen Suriname na jaren van militair bewind weer naar de stembus kon. De oude politieke partijen bundelden toen hun krachten en hét verkiezingslied was: `Stem frontaal, Surinamers allemaal'.

Dat deed het electoraat. Het Front verwierf 85 procent van de stemmen en bleef sindsdien bestaan. Maar een echte politieke entiteit is het door de jaren heen nooit geworden. Dat heeft vaak een verlammende uitwerking gehad op het beleid. De vier partijen zijn het lang niet altijd met elkaar eens. Departementen zijn `etnisch verdeeld' en de beruchte Surinaamse patronage- en commandostructuur speelt nog steeds een belangrijke rol. Maar het NF heeft deze campagne één toverwoord: stabiliteit. Want ondanks het gebrek aan daadkracht heeft het land de afgelopen jaren in redelijk evenwicht doorgebracht. En daar zijn de Surinamers, na de woelige militaire jaren, de onzekere tijd daarna en het bizarre bewind-Wijdenbosch, gevoelig voor.

Dus denderde gisteravond het vertrouwde `Stem frontaal, Surinamers allemaal' weer over het terrein van `de Olifant', het partijcentrum van de hindoestaanse VHP, waar het NF zijn laatste `massameeting' hield.

Toch zwelt de kritiek op de omslachtige en stroperige manier van politiek bedrijven door het NF steeds meer aan. De belangrijkste concurrent, de goed georganiseerde Nationaal Democratische Partij (NDP) van oud-legerleider Desi Bouterse, heeft er de speerpunt van de campagne van gemaakt. Binnen de NDP is er gericht gewerkt aan profilering op punten waar de oude politiek in gebreke blijft. Zo is er veel aandacht voor jongeren, niet alleen qua activiteiten en posities, maar vooral ook qua uitstraling. De kekke verkiezingsleus `neks no fout' (niets is fout, alles wat je doet is goed) is rechtstreeks afgeleid van de straattaal van de jeugd. Daarnaast onderstreept de partij vooral de eigen kracht van Suriname. Waar het NF steevast in de hoek wordt gezet als laffe, brave uitvoerders van wat het westen wil (,,puppets van het Nederlands belang'', zei Bouterse op een verkiezingsbijeenkomst), hamert de NDP op Surinames eigen natuurlijke hulpbronnen of de oriëntatie op de regio. Maar het allerbelangrijkste is de multi-etniciteit. Gretig benadrukt de NDP dat zij `één voor alle rassen' is en dat het NF niet uit één partij bestaat, maar slechts een verbond is van de creoolse NPS, de hindoestaanse VHP en de javaanse Pertjajah Luhur, aangevuld met vakbondspartij SPA.

,,Wij willen mainstream worden'', legt Jenny Geerlings-Simons uit, de huidige NDP-fractievoorzitter in de Assemblee: ,,Wij willen wortelen in de samenleving: een brede, Surinaamse partij zijn met veel aandacht voor decentralisatie en zelfbeschikking. De oude politiek beslist over de mensen, wij willen de mensen zélf laten beslissen.''

Met speciale teams werken de NDP'ers in de districten, vooral de gebieden waar de mensen traditioneel etnisch stemmen. Zoals in Commewijne, waar vier mannen deze hele ochtend in de brandende zon verkiezingsborden slaan. Hier wordt Javaans en Hindoestaans gestemd, maar de NDP'ers zijn ervan overtuigd dat zij nu één van de vier zetels wegslepen: ,,Men merkt dat stemmen op NF-partijen niets oplevert'', zegt de coördinator van het team. ,,Die politici zeggen: ik heb je stem nodig, niet je mening. Maar wij luisteren écht.'' Denkt hij niet dat de persoon van Bouterse bij sommigen omstreden is en dus afschrikt, bijvoorbeeld vanwege zijn rol bij de decembermoorden? ,,Bij jongeren niet, bij anderen wel'', vermoedt de coördinator. Om vervolgens een ontboezeming te doen: ,,Ik ga u zeggen meneer: Bouta had daarom op de achtergrond moeten blijven.'' Hij lacht veelbetekend: ,,Maar niet mijn naam noemen, hoor. De goede man kan moeilijk zijn.''

Naast de NDP zijn er meer partijen die de oude politiek van het NF al langer proberen te doorbreken. In 1991 ontstond DA'91, een wat intellectueel getinte club van mensen die het Surinaams politieke bestel wil hervormen. Echt een vuist kon de club nooit maken. Bij deze verkiezingen is DA'91 opgegaan in de A1-combinatie, waar onder meer ook de vakbondspartij van parlementariër Jiwan Sital deel van uitmaakt. Zondagmiddag hield A1 haar slotmanifestatie in het centrum van Paramaribo en profileerde zich daar opnieuw als redelijk alternatief met nadruk op transparantie van bestuur, strak economisch beleid en met, als enige, een vrouwelijke presidentskandidaat. De partij wil, klein als ze is, een luis in de pels worden van de oude politiek. ,,U moet A1 zó veel zetels geven, dat het NF niet alleen kan regeren'', hield Sital de achterban voor. Of dat een reële wens is, zal na woensdag blijken. Maar nu duizenden `zwevende' Surinamers pas morgen hun keuze zullen maken, is de uitkomst onzeker. ,,Laten we bidden dat kiezers niet in de oude reflex schieten en uiteindelijk toch weer etnisch stemmen, dus: het NF'', verzuchtte één van A-1-leiders zondag.

Meneer Ramadhin, de bejaarde schaafijsverkoper uit Groningen, heeft zijn keuze echter al gemaakt. Zoals alle jaren gaat zijn stem naar het Nieuw Front. ,,U moet weten'', zegt hij: ,,Onder het Front pinaren we in ieder geval niet.'' En wie gaat er woensdag winnen? Meneer Ramadhin lacht: ,,Toch wel zeker Liverpool.''