`Geen noodzaak voor emancipatie'

Volgens de Saoedische hoogleraar Khogeer is er geen noodzaak voor emancipatie van de vrouw. In Saoedi-Arabië mogen vrouwen niet achter het stuur. Maar de islam knecht hen tenminste niet, zegt ze.

In de Saoedische Shura zal niet worden gediscussieerd over de vraag of vrouwen mogen gaan autorijden. De Shura, de benoemde adviesraad van de Saoedische regering en bedoeld als parlement-in-wording, praat op het ogenblik over de nieuwe verkeerswetgeving. Dr. Mohammad al-Zulfa, een van de Shuraleden, had in dat kader ook willen bespreken of vrouwen niet eindelijk toestemming moeten krijgen auto te rijden. Niet alleen omdat veel vrouwen dat dolgraag willen. Maar ook omdat ze nogal wat kosten, die miljoen buitenlandse chauffeurs die de vrouwen nu moeten vervoeren. Bovendien creëren die buitenlanders allerhande problemen. Verkrachting van dochters bijvoorbeeld, die naar school worden gebracht.

Maar de voorzitter van de Shura had niet willen weten van een discussie over vrouwen achter het stuur. Tegenover de Engelstalige Saoedische krant Arab News zei Zulfa gisteren zeer teleurgesteld te zijn. ,,We vragen niet om een discussie over iets dat zondig is in onze religie of cultuur.''

Het was min of meer hetzelfde als met een ander gevoelig liggend onderwerp, gymnastiekles voor schoolmeisjes, zei hij tegen de Arab News. Daarmee was vorig jaar driekwart van de Shuraleden akkoord gegaan, maar dat besluit was op de een of andere duistere manier nooit bij de ministerraad terechtgekomen. Als je dit soort vrouwenzaken aan de orde stelt, concludeerde Zulfa, wordt er meteen een ,,onzichtbare muur'' opgetrokken.

In het vrijdag uitgekomen rapport `Vrouwenrechten in het Midden-Oosten en Noord-Afrika' van de Amerikaanse organisatie Freedom House (www.freedomhouse.org) staat Saoedi-Arabië op elk onderzocht terrein helemaal onderaan. Geen enkel van de zeventien Arabische landen die aan een grondig onderzoek zijn onderworpen, scoort hoog. Op het gebied van politieke rechten komen Algerije en Marokko bijvoorbeeld met net 3,0 op 5 als beste uit de bus – dat wil in de definitie van Freedom House zeggen dat vrouwen in principe adequate bescherming genieten, maar dat die slecht wordt toegepast. Het beste rapportcijfer voor Saoedi-Arabië is 1,6 voor sociale en culturele rechten (Tunesië, een zware dictatuur maar met relatief veel rechten voor de vrouw, wordt op dit gebied het beste geclassificeerd met een 3,3). Een 1 houdt in dat de rechten van vrouwen zo goed als niet worden beschermd en dat zij systematisch worden gediscrimineerd.

In Saoedi-Arabië, waar een ultrapuriteinse vorm van de islam dominant is, worden vrouwen meer dan in enig ander Arabisch land van mannen gescheiden gehouden. Onder verwijzing naar de islamitische regels moeten ze een tot de grond reikende, zwarte jurk met hoofddoek en liefst ook gezichtsbedekking dragen als ze buiten komen – de religieuze politie zorgt er wel voor dat deze verplichting wordt nagekomen – en aan de recente gemeenteraadsverkiezingen mochten ze niet meedoen. Daarnaast gelden voor vrouwen rechtsregels die in meer islamitische landen van kracht zijn: ze moeten bijvoorbeeld door een mannelijke verwant worden begeleid als ze reizen, ze erven de helft van wat hun broers erven, en hun getuigenis is maar de helft waard van die van een man.

Toch verdedigde dr. Effat Jamil Khogeer afgelopen zaterdag op een conferentie van de Arabische Vrouwenkring over Islam, vrouwen en moderniteit in Den Haag de situatie waarin Saoedische vrouwen zich bevinden. ,,De rol van vrouwen in de islam wordt in het Westen verkeerd begrepen'', zei Khogeer, lector Engelse letterkunde aan de Ummal Qura universiteit in Mekka. Ze weet dat aan ,,de algemene onwetenheid over het islamitische systeem en levenspatroon en verdraaiing van feiten door de media'' – een standpunt dat naadloos aansluit op die van de autoriteiten.

Saoedische vrouwen, stelde ze, spelen juist een toenemend cruciale rol in de ontwikkeling van hun maatschappij. Er is geen noodzaak voor emancipatie van vrouwen, omdat de islam vrouwen niet knecht. Vrouwen worden gekoesterd als moeders, echtgenotes en dochters; hun rol is complementair aan die van de man. Ja, zij erft de helft van het deel van haar broer. Maar die is verplicht zijn ouders en kinderen te onderhouden, terwijl de vrouw dat niet hoeft te doen. Daarom is haar helft in feite heel genereus, zei ze.

Khogeers betoog leidde tot boze vragen uit de zaal. Zoals: hoe verhouden de verboden aan de verkiezingen deel te nemen of een auto te besturen zich met gelijkheid tussen man en vrouw? Khogeer nam niets terug van haar woorden over islamitische gelijkheid maar gaf toe dat déze uitsluitingen niets met de islam te maken hebben. De volgende keer zullen vrouwen wel aan de verkiezingen mogen meedoen, ,,dat staat vast'', zei ze, en vrouwen zouden zich ,,heel spoedig'' achter het stuur terugvinden.

Maar, zoals dr. Zulfa gisteren merkte, het autorijverbod is aanzienlijk taaier is dan Khogeer suggereerde.

Volgens de Arab News is bovendien meteen een campagne op internet gelanceerd om elke discussie over dit onderwerp voorgoed de grond in te boren. Aan de bezoekers van Internet wordt gevraagd bij de voorzitter van de Shura langs te gaan om hem duidelijk te maken dat elke discussie over vrouwen achter het stuur letterlijk uit den boze is. Zijn mobiele nummer, zijn adres en de routebeschrijving zijn volgens de Arab News bijgevoegd.