`Bescherm alleen uniek monument'

Monumenten en natuurgebieden mogen alleen op de werelderfgoedlijst van de Unesco komen als ze echt uniek zijn. Als deze sites dan slecht worden onderhouden moeten ze van de lijst worden gehaald.

Dit vindt de cultureel geograaf Bart van der Aa, die overmorgen aan de Rijksuniversiteit van Groningen promoveert op de werelderfgoedlijst. Van der Aa onderzocht 67 werelderfgoedsites in Nederland, Groot-Brittannië, de Verenigde Staten, Mexico, Polen en Spanje en concludeert: ,,De Unesco mag wel vaker de tanden laten zien. Maar dat kan pas als de lijst daadwerkelijk wordt gebaseerd op kwaliteit.''

Bijna 800 sites zijn op de werelderfgoedlijst gekomen sinds het onstaan in 1978. Het is volgens Van der Aa zeer de vraag of op de lijst werkelijk de meest waardevolle monumenten en natuurgebieden staan. De landen dragen zelf sites voor, waarna een 21-koppig comité beslist over plaatsing. ,,Landen die in het comité zitten krijgen twee keer zo vaak een site op de lijst, vooral doordat ze dan meer werk maken van hun eigen erfgoed'', weet Van der Aa.

Bij de voordracht spelen binnenlandse motieven een rol. ,,In Spanje en Duitsland mogen bijvoorbeeld de deelstaten hun sites voordragen. Nederland gebruikt de lijst als middel om de nationale identiteit uit te dragen. Het Woudagemaal in Lemmer staat dan voor de langdurige strijd tegen het water'', zegt Van der Aa. ,,Maar het Woudagemaal of de Stelling van Amsterdam zijn zelfs bij de meeste Nederlanders niet bekend.''

Van der Aa pleit er dan ook voor om voortaan alleen nog erfgoed toe te laten wanneer het ,,internationaal gezien, uitzonderlijke kwaliteiten heeft''. De molens bij Kinderdijk bijvoorbeeld. ,,Wat het meest waardevol is, kun je niet objectief vaststellen. Wel zijn er erfgoederen waarover eigenlijk geen discussie is. Die kun je toelaten.''

Een plaats op de Unseco-lijst betekent niet dat het erfgoed beter wordt beschermd. Jaarlijks is zo'n 4 miljoen dollar (3,2 miljoen euro) beschikbaar voor behoud en herstel: ,,Niet echt veel voor bijna 800 erfgoederen.'' En dat wordt niet meer met het etiket werelderfgoed: ,,Veel landen vinden het voor hun prestige belangrijk om op de lijst te komen, maar daarna niet belangrijk genoeg om er meer geld aan te besteden.''

Op dit moment staan er zo'n 30 sites op de lijst `werelderfgoed in gevaar'. Niet veel, vindt Van der Aa, die sites sneller op de `rode lijst' wil. Landen ervaren het vaak als gezichtverlies maar hun bedreigde sites krijgen wel voorrang bij de toekenning van geld. Als landen blijven weigeren om hun erfgoed te onderhouden, moet de Unesco hard optreden, vindt Van der Aa: ,,Sinds 1978 is nog nooit een site van de lijst gehaald. Dat is vreemd. Als een land zijn erfgoed niet onderhoudt, moet je op een gegeven moment zeggen: u vindt het erfgoed blijkbaar niet belangrijk genoeg en dus halen we het van de lijst. Dat is een drukmiddel.''