Alvast een dikke vloer en dubbel glas

Zal de IJzeren Rijn nieuw leven worden ingeblazen? Een uitspraak van een internationale rechter vandaag kan het begin of het einde betekenen.

,,Als het moet, ga ik de treinen zelf tegenhouden'', zegt Jan Kuppens. De 75-jarige man woont zijn hele leven langs het spoor in het dorp Budel-Schoot, waar de IJzeren Rijn vanuit België de Nederlandse grens passeert. Hij schudt het hoofd over de Belgische plannen voor meer goederentreinen op Nederlands grondgebied. ,,In het dorp heeft iemand een pas gebouwde kelder moeten afbreken omdat die was gebouwd op een vergunning die zijn grootvader hem had gegeven. Maar in Den Haag geven ze de Belgen toestemming voor de IJzeren Rijn op grond van een vergunning van honderdvijftig jaar oud!''

Het is vandaag een spannende dag voor mensen die langs de IJzeren Rijn wonen, een voormalige spoorverbinding die uit België via de Nederlandse provincies Brabant en Limburg naar het Duitse Roergebied leidt. Zes jaar geleden vroegen de Belgen de toenmalige Nederlandse minister Tineke Netelenbos (Verkeer en Waterstaat, PvdA) de lijn nieuw leven te mogen inblazen.

Op grond van een verdrag uit 1873, dat populair gezegd het recht van overpad regelt, wilden de Belgen eerst vijftien goederentreinen over de spoorlijn sturen, en later in totaal 43 treinen per dag. Dit verzoek was het begin van een lange reeks onderhandelingen en onderzoeken. Het Permanent Hof van Arbitrage in Den Haag doet vanmiddag uitspraak in het geschil over de kosten van de eventuele `reactivering' van de lijn.

Mede van deze uitspraak zal afhangen of de Belgen hun plannen doorzetten, of terugdeinzen voor de hoge kosten die met name de maatregelen ter bescherming van mens en milieu in Nederland met zich meebrengen – kosten die de Belgen wellicht voor hun rekening zullen moeten nemen. De totale kosten werden drie jaar geleden geschat op 530 miljoen euro.

Het is nu nog rustig in Budel-Schoot. Een jaar of veertig geleden werd het station gesloopt. Langs het dorp rijdt nu alleen 's morgens vroeg, tegen zessen, een lange dieseltrein vanuit België in de richting van de Budelse zinkfabriek, om rond elven terug te keren. Daar valt op dit moment goed mee te leven. De gewoonte is dat ter hoogte van de onbewaakte spoorwegovergang de trein bij elke passage afremt, een medewerker uitstapt en handmatig de knipperlichten inschakelt. Daarna gaat de reis weer verder.

Straks kan dit veranderen. Misschien moet het spoor verdubbeld worden, of geëlektrificeerd, moeten er huizen worden afgebroken, misschien moet er een tunnel komen. Onderzoek heeft in elk geval aangetoond dat een reactivering van het tracé gepaard moet gaan met ingrijpende maatregelen. De belangrijkste: een overkapping van de spoorlijn in natuurgebied Weerterbergen, een omleiding bij Roermond en een spoortunnel in een bestaande `holle dijk' in nationaal park De Meinweg.

,,Het zal wel enige hinder geven'', zegt Mathilde Belien-Tips, een dame uit het Belgische Hamont, nog geen kilometer van het Nederlandse Budel-Schoot, die samen met haar man de winkel Elektro Belien langs het spoor drijft. Staande tussen de scheerapparaten en magnetrons zegt ze: ,,Meer treinen zou wel leven in de brouwerij geven, maar als het alleen maar goederentreinen zijn die niet stoppen, dan zal het voornamelijk veel wachttijd bij de overweg geven. Dat zullen onze klanten niet prettig vinden.'' Ze vertelt over vroeger, toen het spoor nog dubbel was en er druk treinverkeer was, en hoe tijdens de oorlog uitgehongerde gevangenen van de Duitse treinen stapten om boterhammen van bewoners aan tafel weg te grissen.

De verschillen tussen Belgen en Nederlanders zijn groot. De Nederlanders in Budel-Schoot houden talloze protestvergaderingen. Inwoners hebben dossiers aangelegd, zoals Peter Beszelsen, die vijf jaar geleden een huis op honderd meter van de lijn kocht en voor alle zekerheid alvast dubbel glas liet plaatsen. Beszelsen denkt graag mee over een alternatief: treinen uit Antwerpen via een nieuwe lijn naar Rotterdam vervolgens via de Betuweroute naar Duitsland sturen. ,,Veel efficiënter.'' Maar ja, dat zou ook een omweg betekenen, zeggen woordvoerders van minister Peijs. Daarentegen houden de bewoners van het Belgische Hamont zich gedeisd. Het zal er toch niet van komen, denken ze, en als het er ooit van komt, dan gaat het in elk geval nog héél lang duren.

Nog onlangs heeft de gemeente Hamont-Achel een fietspad langs het enkele spoor aangelegd, voor de Nederlandse kinderen die naar Belgische scholen fietsen. De plannen voor de IJzeren Rijn vormden geen belemmering, zo krijgen bewoners als Hans Hendrikx te horen van burgemeester Henri Meeuwissen. ,,Toen ik ernaar vroeg, zei de burgemeester tegen mij: ach, die lijn komt er niet.'' Hendrikx is een Nederlander die vijf jaar geleden een grote villa bouwde langs het spoor, met extra dikke vloeren om het trillen der treinen te dempen. Een grenssteen uit 1843 staat naast zijn achtertuin. Hendrikx: ,,Veel Belgen laten alles gelaten over zich heen komen.''

Ook langs de rest van het historische tracé zijn de protesten fel. De gemeente Weert is ,,mordicus tegen''. En vergeet bungalowpark De Weerterbergen niet, even buiten de stad in de bossen. Ondernemer Henk van Koeveringe nam het park drie jaar geleden over, in het besef dat er over enkele jaren misschien veertig treinen per etmaal langs de huisjes denderen. Van Koeveringe: ,,De schade zou groot zijn. Maar ik acht de kans dat er treinen gaan rijden uitermate gering. Ik kan me niet voorstellen dat de Belgen klaar staan met grote zakken geld om te investeren in deze lijn en alle inpassingen.''

Hans Hendrikx, Nederlander in het Belgische Hamont: ,,Ik hoop dat de Belgen slimmer zijn dan de Nederlanders en op grond van de ervaringen met de Betuwelijn inzien dat de IJzeren Rijn niet rendabel te maken is.''