`Vergeten is ons wapen'

Met Caché was regisseur Michael Haneke de onbetwiste favoriet in Cannes. Zijn Werdegang van een Parijse familie werd bekroond met de regieprijs.

Als Michael Haneke praat, dan doceert hij eigenlijk. Zijn zinnen zijn kort en helder. Alsof je er eigenlijk geen vragen meer bij mag stellen. Net als bij zijn films. Toch heeft hij liever dat je wel doorvraagt. Want ,,vragen stellen is het enige wat wij kunnen doen,'' zo zei hij tijdens een groepsinterview in Cannes. En het is zeker het enige wat hij als filmmaker kan doen.

Met Caché was Haneke voor de achtste keer met een film op het Filmfestival van Cannes vertegenwoordigd, en voor de vierde keer in competitie, na Funny Games (1997), Code inconnu (2000) en La pianiste (2001). Caché was vanaf de eerste vertoning de onbetwiste favoriet van het afgelopen festival. Maar een Gouden Palm zat er weer niet in. De Oostenrijkse regisseur Michael Haneke (München, 1942) zag zijn Werdegang van een Parijse bourgeoisfamilie die, met de nodige schokeffecten, ten prooi valt aan een terreurcampagne met anonieme videotapes, zaterdag bekroond met de prijs voor de beste regie. Hij kreeg ook de Fipresci-prijs van de internationale filmkritiek.

Met Caché begeeft Haneke zich op vertrouwd terrein: de mores van een gegoede familie wanneer zij geconfronteerd wordt met de onverwacht onaangename kanten van het bestaan. In dit geval is het de Franse intellectueel Georges Laurent (Daniel Auteuil) die bestookt wordt met videobanden die hem langzamerhand dwingen zijn verleden onder ogen te zien.

Omdat de film is opgebouwd als een thriller vraagt Haneke de pers niet te veel over de plot te vertellen. Maar hij wil wel het een en ander kwijt over de thema's van wraak, schuld, boete en de zonden van vaders en zonen. Want dat is waar de film over gaat: ,,Hoe het individu met het gegeven van schuld omgaat.'' En ja, vindt Haneke, het lijkt erop dat zonen moeten boeten voor hun vaders zonden. ,,En voor die van zichzelf.'' Hij vreest dat daar nooit een einde aan komt: ,,Dat is in ieder geval sinds het begin van de mensheid zo geweest.''

,,Wat ik heb willen laten zien is dat mensen die alles tot hun beschikking hebben, nog steeds moreel fout kunnen handelen. Als ik voor mijn hoofdpersonen een eenvoudiger milieu had gekozen, of ze met sociale problemen had opgezadeld, dan had je hun gedrag misschien nog daar aan kunnen wijten. Maar deze mensen hebben alles en weten alles, daarmee wordt hun verantwoordelijkheid om moreel juiste keuzen te maken groter.''

Een sleutelmoment in de film is, volgens Haneke, wanneer Georges opmerkt: ,,Wat doen we allemaal niet om niets te verliezen.'' Haneke: ,,De film gaat niet over de vraag of Georges verantwoordelijk gehouden moet worden voor iets wat er in zijn kindertijd is gebeurd, maar over hoe hij daar als volwassen man mee om gaat.''

Als achtergrond voor het filmverleden koos Haneke een hoofdstuk uit de Franse koloniale geschiedenis dat pas onlangs in volle hevigheid bekend is geworden. Onder regie van politieprefect Maurice Papon, tijdens het Vichy-bewind verantwoordelijk voor het wegvoeren van ruim 16.000 joden, werden in 1961 minstens tweeduizend Algerijnen na een demonstratie vermoord en in de Seine gesmeten. Haneke: ,,Ieder land kent van dit soort duistere episoden.''

Haneke: ,,Als mensen er niet over praten, kunnen ze net doen alsof die Algerijnen niet bestaan hebben. Vergeten is ons wapen tegen een slecht geweten. Ik was zeer geschokt toen ik dit verhaal vernam en het paste bij de leeftijd van mijn hoofdpersoon. Dus het is goed om het in de openbaarheid te brengen. Maar ik moet beklemtonen dat Caché geen politieke film is, allen maar omdat er naar deze periode wordt verwezen. Het gaat mij echt om het onderzoeken van de onderliggende vragen.''

Antwoorden weigert Haneke te geven: ,,Ik haat films met een boodschap. Elk antwoord dat je als filmmaker geeft reduceert de mogelijkheid van de toeschouwer om mee te denken. Als je als filmmaker met een oplossing komt, dan zegt het publiek: `oh, ja', haalt zijn schouders op en loopt verder. Dan heb je niets bereikt.''

`Caché' is later dit jaar in Nederlandse bioscopen te zien.