...soms is het spannend politiek theater (Gerectificeerd)

Acteurs speelden het geruchtmakende D66-congres van 2 april na. Politici in het publiek keken naar zichzelf, en schrokken soms.

Afgelopen zondagmiddag keek fractieleider Boris Dittrich van D66 in de Amsterdamse Stadsschouwburg naar acteur Martijn de Rijk, die Dittrich vertolkte. Op het podium speelde het Noord Nederlands Toneel (NNT) een natuurgetrouwe reconstructie van het geruchtmakende D66-congres van 2 april. Leden moesten toen beslissen over het voorzetten van de deelname van hun partij aan het kabinet. Hun minister Thom de Graaf was even daarvoor afgetreden omdat de Eerste Kamer zijn voorstel voor het mogelijk maken van de gekozen burgemeester had verworpen.

In de regie van Jos Thie vertolkten acteurs en cabaretiers de vooraanstaande politici. Het NNT wil met deze voorstelling duidelijk maken dat het politieke spel ook een theatraal spel is, waarin overtuigingskracht, een onbetwiste vorm van retoriek en emoties van doorslaggevend belang zijn.

Naarmate de middag vorderde werd het steeds spannender. In een lichtbak boven het podium verschijnen regieaanwijzingen als `boegeroep', `12 seconden applaus' of `geroezemoes in de zaal'. De omkering die Thie heeft bedacht door de politieke werkelijkheid als theater te brengen, zorgt voor een scherp inzicht in de mechanismen van het politieke debat. Het was bijvoorbeeld van cruciaal belang dat Hans van Mierlo tijdens het congres zijn fiat gaf aan Boris Dittrich, waardoor D66 een regeringspartij bleef.

Acteur Hans Croiset vertolkte op passende wijze Van Mierlo, de `oude partijrot', zoals Ferry Mingele van Den Haag Vandaag hem als radioreporter noemde. Ook Tom Jansen als Jan Terlouw had zich dictie en stembuiging van zijn voorbeeld eigen gemaakt, zonder in een imitatie te vervallen. Voorts deden mee Melle Daamen (directeur van de Stadsschouwburg), Geert Lageveen als Thom de Graaf en cabaretier George van Houts als Jan Hoekema. Actrice Mirjam Stolwijk was een even strenge als nerveus-zorgzame Magda Berndsen, de dagvoorzitter.

Na afloop zei Boris Dittrich het `vervreemdend te vinden zo vanuit de zaal naar zichzelf te kijken'. Hij toonde zich `geschrokken' door de hoeveelheid jargon tijdens een partijcongres. Ook werd hij zich ervan bewust dat er in de zaal ,,veel meer emoties heersen dan de spreker ervaart, als hij aan het woord is''. ,,Ik heb er veel van geleerd en straks tijdens het novembercongres van D66 zal ik daar mijn voordeel mee doen, door de interactie tussen zaal en sprekers te versterken en opener te maken'', aldus Dittrich. ,,Want in de zaal leven de emoties. Wij zijn opgeleid rationeel te zijn, maar dat blijkt niet voldoende.'' Alleen al door dit inzicht is het NNT geslaagd.

Het NNT heeft met dit politieke toneelweekeind de democratie onder de loep gelegd. Dat gebeurde met lezingen en de opvoering van enkele toneelstukken, zoals Nemesis|wraak over belangrijke personages uit de Griekse mythologie. De democratie is op zijn minst omstreden, is de slotsom van deze dagen. Onverschilligheid ligt op de loer en ook een te grote afstand tussen `de kaasstolp van Den Haag' en de bevolking.

Artistiek leider van het NNT, Koos Terpstra, zet met de `reguliere' toneelvoorstelling Jeanne de politieke lijn voort. Aafke Buringh in de titelrol verbeeldt een weerloze Jeanne d'Arc die in 1429 zowel Orleans van de Engelsen bevrijdt als vecht tegen een laffe Franse kroonprins. In een groots gemonteerde uitvoering is het publiek getuige van de Werdegang van Jeanne, die weigert zich te conformeren aan het politieke machtsspel. Haar dood door schoten is aangrijpend. Wie eerst de congresreconstructie zag en daarna Jeanne, begrijpt hoe politiek en theater elkaar weerspiegelen. Brandhaarden is een belangwekkende gebeurtenis.

Voorstelling: Brandhaarden van het Noord Nederlands Toneel. Motie 2205. Regie: Jos Thie. Jeanne naar Bertolt Brecht, Friedrich Schiller e.a. Regie: Koos Terpstra. Gezien: 21,22/5 Stadsschouwburg, Amsterdam.

Rectificatie

Het foto-onderschrift bij het artikel ...soms is het spannend politiek theater (23 mei, pagina 6) over het nagespeelde D66-congres vermeldt de namen van de acteurs niet correct. Afgebeeld zijn van links naar rechts Thijs Römer, Geert Lageveen, Martijn de Rijk, George van Houts (als Jan Hoekema) achter het spreekgestoelte, Tom Jansen en Rien Stegman (die Rogier van Boxtel speelt). In het artikel wordt Ferry Mingele genoemd. Zijn achternaam luidt Mingelen.