Oersonates

`Fümms bö wö tää zää Uu, pögiff, kwii Ee.' Aldus het eerste thema van de Ursonate van Dada-kunstenaar Kurt Schwitters (1887-1948). Het thema is, geheel in de geest van Dada, een objet trouvé: Schwitters ontleende de woorden aan twee gedichten van collega Raoul Hausmann. Uitgaande van de muzikale mogelijkheden van dergelijke nonsensklanken componeerde Schwitters tussen 1922 en 1932 een vierdelige Sonate in Urlauten, compleet met thema's en een doorwerking, uit te voeren door één vocale solist.

In Nederland zijn inmiddels twee Ursonate-cd's verschenen: vorig jaar bracht stemkunstenaar Jaap Blonk een cd met twee opnames uit (gemaakt in 1986 en 2003), en onlangs kwam percussionist Arnold Marinissen met zíjn visie op de Ursonate.

Het verschil tussen een `percussionist' (Marinissen) en een `stemkunstenaar' (Blonk) blijkt levensgroot. Waar Blonk zich fel, met razende snelheid en virtuoos stemgebruik door de tekst heen krijst, gromt, rapt en zingt, is Marinissen juist wat schools, monotoon en in stemgebruik eendimensionaler. Bovenal is hij te lief. Blonk is een agressieve pitbull, dan weer een grommend keffertje en verder alles daar tussenin. Marinissen, met zijn rustige, nadrukkelijke voordracht, lijkt gemoedelijk voor te lezen uit de avonturen van Dikkie Dik. Wel is zijn spel met de ritmische mogelijkheden van de tekst gevarieerder en brengt hij soms sterk syncoperende ritmes aan.

Tekenend voor het verschil is de cadenza in het vierde deel. Marinissen dreunt braaf de variant op die Schwitters slechts als suggestie noteerde. Blonk gebruikt de gelegenheid juist om volledig uit zijn dak te gaan met een eigen creatie, waarin hij als een echte virtuoos alle dimensies van zijn fenomenale stemkunst laat horen.

De belangrijkste reden om de dubbel-cd van Marinissen te kopen: op de tweede is nóg een aantal fascinerende stukken voor stem en/of slagwerk, van Marinissens eigen Miniaturen, via Festival van Kees van Kooten (1970) tot het zoet-melancholische Follow Thy Flight (2004) van Ron Ford.

Jaap Blonk: Ursonate (Basta 301452). Arnold Marinissen: Percussionist Songs (BVHaast 09041004)