Elpee

Eigenlijk moet ik dringend een paar lopende onderwerpen afronden, maar ja, er doen zich doorlopend nieuwe zaken voor. Zo hoorde ik eind vorige week een fan van de Star Wars-films op de radio zeggen: ,,Als je het wílt vergelijken, dan doet George Lucas wat homo rus in de Griekse tijd heeft gedaan.'' De uitspraak van vreemde eigennamen als Homerus – er valt veel over te vertellen.

En dan was er het afkortingendictee waar mijn zoontje van negen vorige week mee thuiskwam. Hij moest vijftien afkortingen uit het hoofd leren. De meeste waren gangbaar en nuttig. Zo is het goed om te weten wat er bedoeld wordt met onder meer bijv., blz., cm, d.w.z., enz. en km. Ik betwijfel of negenjarigen vaak te maken hebben met a.s., r.k. en H.M. (`Hare Majesteit'), maar vooruit, je moet dit óóit leren.

Op het lijstje stond ook de `afkorting' elpee. Daar heb ik mij over verbaasd. In de eerste plaats is dat geen afkorting, maar een letterwoord. De afkorting is l.p., voor `long play'. Als verklaring bij elpee stond `langspeelplaat'. Kinderen van negen weten wat een cd is. Zij kennen mp3, dvd's, ze zijn bekend met msn, sms, vj's en dj's. Maar weten ze ook wat een langspeelplaat is?

Niet die van mij. Dat leverde de volgende conversatie op. Ik: ,,Luister, een elpee is een langspeelplaat, maar weet je ook wat dat is?'' Mijn jongste zoontje keek mij verbaasd aan. ,,Lang-speel-plaat'', herhaalde hij langzaam, waarbij hij het woord in drieën splitste. ,,Een lange speelplaat, een lange plaat om op te spelen?'', gokte hij.

Hij werd onderbroken door zijn broer van dertien. ,,Nee joh'', zei die, ,,een langspeelplaat is zo'n grote, zwarte cd. Die je heen en weer kunt bewegen, weet je wel.''

,,O ja'', zei mijn jongste nu, ,,zo'n plaat die je kunt terugschuiven'', en hij imiteerde een beeld dat hij goed kent van MTV: een scratchende dj met één hand aan het oor, de andere zenuwachtig fladderend over een plaat, om de naald te laten krassen.

Daarmee was deze `afkorting' geleerd, maar mijn verbazing niet voorbij, want wat is in hemelsnaam het nut om kinderen die opgroeien met mp3-spelers en iPods te leren dat elpee een afkorting is van `langspeelplaat'? Dat ze het woord ooit leren, oké, het is uiteindelijk ook fijn om te weten wat een lakplaat is, een koffergrammofoon en een wasrol. Maar elpee als afkorting? Waarom zouden ze dat moeten weten? Historisch besef, kennis van de wereld?

En waar stopt dat dan? We weten allemaal dat cd een afkorting is van `compactdisc'. Mijn zoontje weet dat nu ook, maar is dit nuttige kennis? Kan er in een winkel een misverstand ontstaan omdat een verkoper níét weet wat een cd is? ,,O, bedoelt u een compactdisc, maar zég dat dan!''

Nee, zullen sommigen zeggen, die kennis hoort gewoon bij je algemene ontwikkeling. Goed, in tl-balk en tl-licht is tl een afkorting. Van wat ook alweer? Hoeveel mensen hebben paraat wat ISDN betekent, ISBN, ADSL en dvd? Waarom zouden jonge kinderen wel moeten leren wat elpee betekent, terwijl de meesten van ons niet kunnen ophoesten wat dvd betekent (,,iets met digitale disc'')? Toch niet, mag ik hopen, omdat de samenstellers van die afkortingenlijstjes zulke warme herinneringen hebben aan hun pick-ups, hun singeltjes en hun lp's?

Ik sla soms steil achterover van het gebrek aan creativiteit in het onderwijsmateriaal. De laatste tien jaar is door de komst van chatrooms, sms en MSN het aantal afkortingen explosief gestegen. Er zijn al standaardwoordenboeken die FAQ (`Frequently Asked Question'), ff (`even') en w8 (`wacht') hebben opgenomen, omdat zij ervan uitgaan dat die zullen beklijven. Je zou toch op z'n minst kunnen overwegen om dergelijke afkortingen op te nemen naast tv, mm en nl., al was het maar omdat het daarmee zoveel leuker wordt om zo'n lijstje te leren.

Reacties naar sanders@nrc.nl