Een Duits uur U

Een gedenkwaardige zondag in mei heeft de politiek in Duitsland compleet veranderd. Alles is met de stembusuitslag in Noordrijn-Westfalen open komen te liggen. Met 37,1 procent van de stemmen haalde de SPD in deze grote Duitse deelstaat het slechtste verkiezingsresultaat in ruim een halve eeuw. Aan bijna veertig jaar sociaal-democratische heerschappij is een eind gekomen. De Groenen, coalitiepartner op deelstatelijk èn landelijk niveau, haalden 6,2 procent; de liberale FDP eveneens 6,2 procent, terwijl de CDU met 44,8 procent zich de grote winnaar kan noemen. De christen-democraten zijn nu aan zet in Noordrijn-Westfalen met zijn ruim 18 miljoen inwoners en meer dan een miljoen werklozen. Dat is 11,2 procent van de beroepsbevolking – een schande voor een regio die door veel en hard werken haar verdiende status van motor van de Duitse en Europese economie verkreeg. Het electoraat heeft ingegrepen. En met recht: als een partij zo lang aan de macht is, in Düsseldorf en Berlijn, en er niet in slaagt de belofte van economische groei en banenaanwas waar te maken, is een stembusafrekening verdiend.

Keulen, Düsseldorf en Dortmund, de grote steden in Noordrijn-Westfalen, laten al jarenlang genadeloos hun economische en demografische stilstand zien. Voor wat in wezen één metropool is, gebeurt er te weinig. Nog is het er welvarend, maar de geleidelijke achteruitgang is onmiskenbaar. Het is stagnatie op niveau; van een uitkering met een Gucci-tas, maar evengoed: verval. De uitingen hiervan – vergrijzing, werkloosheid en morele verloedering – hebben gisteren de regerende sociaal-democraten genekt. Met het verlies van de SPD in Noordrijn-Westfalen is een politieke crisis in Berlijn ontstaan die door bondskanselier SchRÖder wordt bestreden met een opzienbarende vlucht naar voren. Hij wil de Bondsdagverkiezingen een jaar vervroegen nu een belangrijk deel van zijn mandaat is weggevallen. Het is va-banquepolitiek, maar daarmee is SchRÖder nog niet afgeschreven. In crisissituaties is deze rasopportunist op z'n best. Vervroegde nationale verkiezingen smoren de tegenstand in eigen partij en dwingen de christen-democratische oppositie tot belangrijke keuzes: wat wordt de koers en wie wordt de kanselierskandidaat?

In feite dwingt de verkiezingsuitslag in Noordrijn-Westfalen de hele landspolitiek tot standpuntbepaling over de verzorgingsstaat en de pogingen deze te hervormen. SchRÖder heeft een aanzet daartoe gegeven, maar die is hem niet in dank afgenomen. De paradox wil dat sanering van de dure sociale arrangementen die de Bondsrepubliek net als Nederland kent, hard nodig is – maar tijd kost en kiezers wegjaagt. De tragiek wil dat het alternatief van de christen-democraten onder leiding van Angela Merkel nog niet overtuigt. Zij kan SchRÖder alleen verslaan en Duitslands eerste vrouwelijke bondskanselier worden als ze ondubbelzinnig aantoont waarom zeven rood-groene jaren verloren jaren waren en waarom een coalitie onder haar leiding het aantoonbaar beter doet. Het zou goed zijn als de Bondsdagverkiezingen worden vervroegd. Deze politieke druk vergroot de helderheid. Het maakt iedereen duidelijk dat Duitsland een Sternstunde nadert: Het uur U voor de economische en politieke toekomst van Europa's belangrijkste land.