De wereld is niet meer van Gullit

Met een 6-3 zege voltooide Feyenoord gisteren op positieve wijze ,,een vrij negatief seizoen'', zoals trainer Ruud Gullit (42) zijn eerste jaar in De Kuip omschreef. Het afkalvende charisma van de coach heeft niet geholpen.

Ruud Gullit stond gisteren zoals gewoonlijk bij de zijlijn te gebaren, toen Ferrie Bodde zich vlak voor zijn neus blesseerde na een tackle op de benen van Dirk Kuijt. De Feyenoordtrainer haastte zich naar het slachtoffer van ADO Den Haag om hem gerust te stellen over de kuitbeenbreuk. ,,Ik heb zijn hand vastgehouden en gezegd: `kijk maar niet'. Dit gun je niemand. Verschrikkelijk om zoiets mee te maken'', sprak de vaak geblesseerde oud-speler Gullit later op de persconferentie.

Het sociale gebaar was ontroerend én veelzeggend. De bekritiseerde coach toonde zijn menselijke kant en vergat de wedstrijdspanning waaronder hij dit hele seizoen te lijden had. Hij negeerde de spreekkoren (`Gullit neem je rotzooi mee') en roemde na afloop voor het eerst sinds lange tijd de inzet van spelers én supporters. ,,Ik ben niet te benijden'', zei Gullit eind februari na de zoveelste competitienederlaag van Feyenoord. `Wij zijn niet te benijden', stond er gisteren op een spandoek van de harde kern die uit protest tegen de slechte resultaten een kwartier na aanvang het stadion betrad. ,,Ik heb ook fouten gemaakt en kijk genoeg in de spiegel'', toonde Gullit zelfkritiek. Voor vanavond heeft hij een duel van de `Suriprofs' afgezegd om een supportersavond te kunnen bijwonen.

Terwijl de spelers van Feyenoord gisteren een `ereronde' maakten om het publiek te bedanken, zwaaide Gullit na afloop koeltjes naar de aanhang en verdween in de catacomben. Hij kent zijn plaats. Het contact met de spelers is moeizaam, de samenwerking met het bestuur koeltjes. En de resultaten vallen tegen, ondanks de investeringen in de winterstop. Op de training was dit seizoen soms een glimp van de oude Gullit te zien. Bij een partijtje stak hij letterlijk en figuurlijk met kop en schouders boven de veel jongere spelers uit. De 38-jarige reservedoelman Patrick Lodewijks is de enige generatiegenoot van de 42-jarige trainer. ,,Ik heb hem als broekie bij PSV meegemaakt. Toen we naar het Verre Oosten gingen, stond er op het vliegveld: `Welkom Gullit en PSV'. Die volgorde. Hij was een halfgod.''

De wereldster is nu een doorsnee trainer. De reclamespot van hoofdsponsor Fortis – Gullit die onderweg van het natte Amsterdam naar het zonnige Rotterdam alle tegenslagen weg lacht – is na elf maanden achterhaald. Of was de blije trainer al eerder in mineur? Hij werd ontslagen bij Chelsea én Newcastle United. Als bondscoach van Jong Oranje maakte hij indruk op de jonge internationals; de resultaten vielen tegen. Lodewijks: ,,Als speler had hij meer in de hand. Als trainer ben je uitgekakt na het eerste fluitsignaal. Ruud wordt ook kritischer gevolgd, omdat hij als trainer nog weinig heeft gewonnen. Maar kan hij er wat aan doen dat de spelers niet kunnen wat hij zelf wel kon? Het kost hem moeite de technische tekortkomingen van sommige jongens te accepteren.''

De oude Gullit was de voetballer Gullit: bijna tien jaar lang de beste van de wereld. Met dank ook aan zijn zelfbeeld. ,,Ik wil iemand worden met wie anderen rekening moeten houden'', luidt een citaat uit zijn jeugd. Op zijn veertiende veranderde hij zijn achternaam, want Ruud Dil klonk minder heldhaftig dan Ruud Gullit. Tot vorig jaar stond de achternaam van zijn moeder in zijn paspoort. Zijn vader was eerder in Suriname overleden; hij was aanvankelijk niet welkom op de begrafenis. Hij is door zijn Jordanese moeder in Amsterdam grootgebracht en weigerde zijn vader tegemoet te komen toen die het grote geld van zijn zoon rook.

Ted Troost ontkent dat hij een vaderfiguur was, wel zijn persoonlijke begeleider. ,,Ik maak me zorgen om Ruud. Ik heb nog steeds een zwak voor hem, maar ken hem niet meer terug.'' De Rotterdamse haptonoom kent de Amsterdamse volksjongen vanaf diens zestiende. Nadat de jonge Gullit bij FC Haarlem zijn debuut maakte in de eredivisie, week de therapeut niet meer van zijn zijde. ,,Ik was zijn referentiekader. Hij ging bij mij in de luistermode: knikken en lang niks zeggen.'' Na een korte aarzeling: ,,Ik heb al dertig keer met de telefoon in mijn handen gestaan en nu leest hij in de krant wat ik er van vind. Hij zal zich wel doodlachen. Toch hoop ik dat hij er iets mee doet.''

De samenwerking tussen Gullit en Troost ging zo ver, dat de haptonoom bijna wekelijks het vliegtuig naar Milaan, Genua of Londen nam. ,,Hij had een eigen wijsheid en was het middelpunt van zijn eigen universum. De wereld was van Ruud en wij mochten er in participeren. Hij had altijd een escape met zijn Surinaamse achtergrond. Hij leefde in twee werelden. Als het moest was hij net zo blank als wij.''

Het nauwe contact is een paar jaar geleden verbroken. Gullit is voor de derde keer getrouwd — met het nichtje van Johan Cruijff — en behoorlijk veranderd, in de ogen van Troost. Van een afstand ziet hij hoe Gullit ,,zijn authenticiteit'' is kwijtgeraakt. ,,De grote egoïst die nooit een blad voor de mond man'' maakt tegenwoordig ,,omtrekkende bewegingen om alles tien keer in verschillende bewoordingen uit te leggen''. Troost zegt geschrokken te zijn van Gullits introductie in De Kuip. ,,Toen hij zei dat het een droom was voor Feyenoord te mogen werken, dacht ik meteen: `dit gaat mis'. Hij ging niet meer van zijn eigen kracht uit, waarmee hij groot geworden was. Hij ging zich later ook verdedigen en gaf anderen de schuld. Fout.''

Troost herhaalt de woorden die hij vorig jaar in het portret `Hoge Bomen' van de AVRO uitsprak. Toen Gullit in de jaren negentig een ontmoeting had met Nelson Mandela, was hij ervan overtuigd dat het voor de Zuid-Afrikaanse anti-apartheidsstrijder een eer was de Nederlands-Surinaamse voetbalster de hand te mogen drukken. En niet andersom. Troost: ,,Terecht. De wereld was van Ruud en niet andersom. Hij kroop overal in. Hij was de speler, trainer, dokter en terreinknecht.'' Doelman Lodewijks herkent het beeld, met een kanttekening. ,,Ruud kon echt wel sociaal zijn. Hij kwam in de bus een keer naast me zitten, toen ik Prince draaide op mijn walkman. Toen hebben we over muziek gekletst.''

Troost bezocht als rechterhand van Gullit zelfs de kleedkamer van Chelsea. ,,Ik zag hem als een vorst rechtop staan, terwijl alle spelers voorovergebogen zaten. Zoals hij als speler het veld op ging en als trainer de pers te woord stond! Dat heb ik niemand anders zo zien doen'', zegt Troost die met de halve Nederlandse sportwereld heeft samengewerkt.'' Na drie gewonnen bekerfinales (FA Cup en League Cup) moest Gullit in 1998 het veld ruimen bij Chelsea. Hij las op teletekst over zijn ontslag. Troost: ,,Ik hoorde van een journalist dat Ruud ontslagen was. Alsof ik een paard in de wieg zag liggen.''

In 1999 volgde een tweede deceptie bij Newcastle United, waar Gullit de strijd aanging met publiekslieveling Alan Shearer en die verloor. Troost: ,,Zijn kracht en zijn vertrouwen hebben daar een enorme deuk opgelopen. Terwijl hij bij Chelsea iedereen beter liet voetballen. Daar had hij Graham Rix, een echte clubman, als zijn assistent. Een gouden zet. Bij Feyenoord heeft hij die schreeuwlelijk uit Joegoslavië naast zich'', verwijst de haptonoom naar de Servische hulpcoach Zeljko Petrovic die in tegenstelling tot Gullit geen Feyenoord-verleden heeft. Troost: ,,Ruud mist een klankbord dat hem uit de wind houdt en het vuile werk opknapt.''

Volgens Lodewijks is Gullit niet alleen verantwoordelijk voor het aankoopbeleid van Feyenoord. ,,Er is moeilijk een lijn in te ontdekken. Wat we missen is een Nederlands sprekende as op het veld. Op de belangrijkste posities moet de communicatie goed zijn. Toen ik bij Feyenoord kwam, hadden we dat met Kees van Wonderen, Paul Bosvelt en Pierre van Hooijdonk. Zij waren een verlengstuk van de trainer (Bert van Marwijk, red.). Nu ben ik de spreekbuis in de kleedkamer. Dat zegt genoeg.''