Bij Schulhoff is Don Juan tragisch

De Operaserie in dit seizoen van de Zaterdagmatinee is dit weekend afgesloten met de Nederlandse première van Flammen (1929), een opera over het Don Juan-karakter van de `entartete' componist Erwin Schulhoff (1894-1942). De foute womanizer die Mozart in zijn Don Giovanni presenteert, is in Flammen ver te zoeken: Schulhoff zet hem neer als een tragische held, haast een slachtoffer, op een eeuwige zoektocht naar onbereikbare liefde.

Het libretto, een Duitse vertaling die Max Brod maakte van een tekst van de Tsjech Karel Josef Bene, is niet al te gestroomlijnd. Don Juans lotgevallen worden zeer nadrukkelijk naar een symbolisch niveau getransponeerd met behulp van allegorische karakters (een `koor van schaduwen', `La Morte'), figuren uit de commedia dell'arte (bijvoorbeeld een harlekijn) en zelfs personages uit Mozarts Don Giovanni (Donna Anna en de Commandeur). Na een aantal mislukte liefdes valt uiteindelijk zelfs `La Morte', de dood verpersoonlijkt als vrouw, voor Don Juans charmes. Door de onmogelijkheid van hun liefde is hij echter gedoemd voor eeuwig onsterflijk rond te dwalen.

Schulhoff componeerde Flammen, vergeleken met eerder werk, in een traditioneel, laatromantisch idioom. De ononderbroken stroom van muzikale ideeën houdt steeds een donkere ondertoon. Orkestklank en -kleur doen sterk denken aan Debussy en de vroege Schönberg. De jazz, die vaak een belangrijke invloed op Schulhoffs muziek wordt toegedicht, speelt maar een marginale rol, en dan vooral náást het podium, in een foxtrot en een tango die het Metropole Orkest al vooraf had opgenomen.

Dirigent Edo de Waart dirigeerde het Radio Filharmonisch Orkest soms tintelend en sprankelend kleurrijk, maar wel massief. Alleen in de instrumentale solo's werd het orkest écht stil; verder lag de dynamiek meestal tussen forte en fortissimo. Dat kwam de verstaanbaarheid van de zangers niet ten goede. Vooral de Amerikaanse tenor Donald Kaasch, die toch al niet over een al te vol stemgeluid beschikt, kwam er maar met moeite bovenuit. Expressief maakte vooral mezzo Jennifer Wilson indruk in de rol van La Morte. De weeklacht waarmee ze de opera volledig solistisch afsluit, vormde een zeldzaam moment van intimiteit in deze verder nogal abstracte en daardoor ook wat afstandelijke `Don Juan' van Schulhoff.

Concert: Radio Filharmonisch Orkest, Groot Omroepkoor o.l.v. Edo de Waart m.m.v. Donald Kaasch, Michelle Breedt en Jennifer Wilson. Gehoord: 21/5 Concertgebouw, Amsterdam.

Flammen wordt morgenavond 20.02 uur uitgezonden op Radio 4.