Twee vlaggetjes aan de Surinamerivier

In Suriname zijn woensdag parlementsverkiezingen. Veel kiezers hebben nog geen idee op wie ze gaan stemmen. Het zorgt voor een spannende campagne.

Vanochtend vroeg hadden ze gedacht: het is vandaag een mooie dag om te vissen. En dus waren de Javaanse mannen Bakri en Irokromo in hun witte Nissan gestapt, over de grote Jules Wijdenbosch-brug de brede Surinamerivier overgestoken en daarna een half uurtje het district Commewijne ingereden.

Daar zitten ze nu, aan de oever van de rivier, waar regelmatig gitzwarte tropische regenbuien over het water trekken. De witte Nissan staat in het gras. Aan weerskanten van de zijruiten zijn met een zuignapje verkiezingsvlaggetjes bevestigd. Irokromo is de man van het wit-gele vlaggetje van de nieuwe hervormingscombinatie A-1. Bakri heeft de blauw-gele van de Volks-alliantie voor Vooruitgang (VVV) van oud-president Jules Wijdenbosch.

Het is tenslotte verkiezingstijd in Suriname en van oudsher wordt dat door de verschillende partijen uitbundig getoond. Overal wimpels en spandoeken, overal stickers, overal borden en dus overal auto's met vlaggetjes. Maar twéé vlaggetjes, dat zie je minder. En zeker niet van deze tegenpolen.

Waar A-1 het Surinaamse politieke bestel grondig op de schop wil nemen en een strak monetair beleid voorstaat, propageert Wijdenbosch juist een gul uitgavenpatroon. Dat hij dat ook in de praktijk kan brengen, bewees hij tijdens zijn vorige presidentschap (1996-2000). Ruim vier jaar geleden toonde de staatscommissie-Roseval al gedocumenteerd aan dat het voormalige staatshoofd en zijn toenmalige kabinet soms zelfs buitenwettelijk de staatskas plunderden.

Maar de regerende Nieuw Front-coalitie (NF) van president Ronald Venetiaan verzuimde de kwestie daadkrachtig op te pikken. Tot aan afgelopen week. Toen werd Wijdenbosch ineens, in een staaltje onvervalste verkiezingsretoriek, door NF-politici alsnog in de beklaagdenbank gezet. ,,Onzin natuurlijk'', zegt Bakri, terwijl hij nog maar een keertje zijn hengel in de rivier uitwerpt. Het Nieuwe Front noemt hij ,,wel een beetje laf''. Volgens Bakri is er niets gebeurd omdat ook ,,NF-toppers'' bij Wijdenbosch' kwestieuze financiële praktijken betrokken waren. Bovendien, zo stelt hij vast: ,,Men kan wel kletsen over `Bosje', maar hij heeft wel die brug gezet. Daardoor kunnen wij hier vandaag vissen.''

Da's waar. Maar om nou te zeggen dat Wijdenbosch het land zuiver, transparant en verantwoordelijk heeft bestuurd? Niet voor niets wordt zijn VVV ook wel schertsend de `Vereniging van Verdachten en Veroordeelden' genoemd.

[Vervolg SURINAME: pagina 4]

SURINAME

Stembusstrijd vol dans, drank en demagogie

[vervolg van pagina 1]

Bakri kijkt even op.,,Oké, ik geef toe: hij is niet de man die stabiliteit zal brengen'', zegt hij over Wijdenbosch.

Maar waarom dan toch dat VVV-vlaggetje aan de witte Nissan?

Bakri lacht, zijn maat geeft een knipoog: ,,Ah, dat is eigenlijk meer voor de mooimooi.''

Dan komt de aap uit de mouw. Niet alleen Irokromo, ook Bakri blijkt op A-1 te gaan stemmen. En dat vlaggetje, ach, dat krijgen ze gewoon. Soms met een beetje geld toe. Is daar iets mis mee? Zo veel mensen plaatsen vlaggen op hun erf van politieke groepen. Maar, zegt Irokromo, vergeet niet: ,,Men stemt niet met een vlag of via een massameeting, maar in het stemhokje.''

Hoe dát woensdag gaat uitpakken, is nog ongewis. Het gaat bij de Assembleeverkiezingen grofweg om het regerende NF, Bouterse's NDP en de VVV. Partijen als A1 of de combinatie van binnenlandpartijen A-Combinatie zullen naar verwachting een marginale rol spelen. Dat het NF gaat verliezen, blijkt tot nu toe uit alle peilingen.

Maar zal deze combinatie van de traditionele, etnisch gestuurde `oude politieke partijen' nog een meerderheid in het parlement halen? En zo niet, welke coalitie kan er dán gevormd worden? En wat betekent dat voor het naar voren schuiven van een presidentskandidaat, die later door de nieuwe Assemblee gekozen zal moeten worden? Met name deze laatste kwestie speelt op de achtergrond mee. Het nieuwe staatshoofd moet de steun van een twee-derde meerderheid in het parlement hebben.

Lukt dat niet, en alle tekenen wijzen daarop, dan is een volksvergadering van ruim 800 afgevaardigden noodzakelijk. Door omkoping en etnisch stemgedrag kan daar een verrassende kandidaat uitrollen. Het is zelfs niet ondenkbaar dat het land straks een president heeft die weliswaar door de volksvergadering is gekozen, maar in de Assemblee onvoldoende steun heeft.

Zelden was de verkiezingsuitslag in Suriname zo onvoorspelbaar. Uit recente cijfers van het onderzoeksbureau IDOS blijkt dat zeker een derde van het electoraat momenteel nog zwevend is. Vandaar dat alle partijen dit weekeinde dáár alle energie op richten. Parlementariërs zijn naar hun districten gestuurd, campagneteams van de partijen gaan letterlijk huis aan huis in de ressorten waar het er om spant en sinds het NF op zwaar verlies in het binnenland staat, is president Venetiaan daar ineens regelmatig te vinden.

Maar wat heeft men eigenlijk te vertellen? De verkiezingsuitslag mag dan spannend worden; de campagne is ,,feitelijk zonder enig issue geweest'', zegt John Krisnadath van het IDOS: ,,De partijen doen eigenlijk niets anders dan zeggen waarom je niet op een ander moet stemmen. Maar wat hun eigen visie nou is, blijft onduidelijk. Tekenend is dat het leeuwendeel van de verkiezingsprogramma's pas afgelopen week is uitgekomen.''

De politieke inhoud is tijdens deze campagne, meer nog dan tijdens voorgaande verkiezingen, maar mondjesmaat aanwezig. Er wordt stevig met modder gegooid, maar er is amper een inhoudelijk debat tussen de verschillende groeperingen en kandidaten. Het is typerend voor de Surinaamse verkiezingsstrijd: liever preekt men voor eigen parochie, bij voorkeur tijdens de traditionele `massameetings': volksfeesten waar dans, drank en demagogie belangrijke elementen zijn. En dat terwijl de meeste Surinamers welbespraakt zijn en juist houden van het debat.

Maar om nog een beetje een vuist te kunnen maken zijn de meeste partijen in het versnipperde politieke landschap gedwongen in coalities op te treden. Deze `combinaties', waarin als het even kan representanten uit de verschillende etnische groeperingen moeten zitten, zijn intern vaak zó verdeeld dat het al moeilijk genoeg is om met één mond te spreken. Het resultaat is veel retoriek en weinig inhoud. Het stimuleerde theatergroep Cast2 tot een cabaretprogramma, dat de afgelopen avonden onder grote belangstelling ten gehore werd gebracht. Gisteren was in Theater Unique, in het centrum van Paramaribo, de laatste voorstelling. Twaalf cabaratiers steken de draak met de heersende politieke cultuur.

`Kiespijn' heet de voorstelling die luchtig is gemaakt, maar messcherpe teksten kent. Het af en toe megalomane gedrag van de Javaanse NF-leider Somohardjo, het tandeloze Jeugdparlement, het dubieuze verleden van Bouterse: het komt allemaal aan bod in de voorstelling die de minachting van de kiezer door politici als rode draad heeft. ,,Kiezer: voor ons ben je slechts een one night-stand'', wordt al na tien minuten geroepen. De sfeer is broeierig, het publiek joelt en lacht en slaakt kreten van herkenning. Of zoals een bezoeker in de pauze zegt: ,,Je gaat je toch even afvragen waar we mee bezig zijn in dit land.'' Dat is precies de bedoeling, vertelt regisseur en tekstschrijfster Sharda Ganga: ,,We hebben zo genoeg van die loze praat en die beloftes die nooit uitkomen. Daar krijg je bijna écht kiespijn van. Er is maar zo weinig inhoudelijke kritiek op het systeem hier. Wij willen bewijzen dat dat via cabaret best kan.''

Heel hard gelachen wordt er om een grap over Balkenende, Bush en een Surinaams politicus die samen in een vliegtuig zitten. ,,Ik maak honderd mensen blij'', zegt Balkenende en gooit honderd eurobiljetten naar beneden. ,,Ik maak duizend mensen nóg blijer'', antwoordt Bush en gooit een hele zak dollars omlaag. ,,Ik maak mijn hele volk blij'', zegt de Surinaamse politicus, waarna hij de deur van het vliegtuig opent en zelf naar buiten springt. De zaal komt niet meer bij.

,,Bewustwording, dat is waar wij op mikken'', zegt Ganga. ,,Het grootste compliment dat ik eerder deze week kreeg was van iemand die me zei: `ik dacht dat ik wist op welke partij ik ging stemmen, maar na deze voorstelling weet ik het helemáál niet meer.' Dat deed me goed. Maar ik geef toe: als je er wat langer over nadenkt, word je er niet echt vrolijk van.''

WWW.NRC.NL: dossier Suriname

Rectificatie / Gerectificeerd

Het kopje Zondag verkiezingen (21 mei, pagina 4) boven het artikeltje over de partijen die deelnemen aan de verkiezingen in Suriname is verkeerd. De verkiezingen zijn aanstaande woensdag.