Tevreden

Enige tijd geleden had deze krant opbeurend nieuws voor minister van der Hoeven: in geen enkele sector blijken de werknemers zo tevreden als in het onderwijs. Overigens geldt voor alle onderzochte sectoren dat ten minste twee derde van de werknemers zich tevreden toont, maar het onderwijs slaat alles en iedereen met maar liefst 81%. Het minst tevreden zo blijkt uit dit onderzoek, zijn de werknemers in de it-sector. Reden voor deze krant om uitgebreid stil te staan bij dat lage cijfer voor deze sector. Eigenlijk nogal wonderlijk, die aandacht, want het percentage dat zich tevreden noemt ligt slechts 2 of 3 procentpunten lager dan dat van werknemers in enkele andere sectoren zoals transport, nutsbedrijven, horeca of de detailhandel. Ik kan me niet voorstellen dat die geringe verschillen statistisch significant mogen worden genoemd. Maar afgezien daarvan, de tevredenheidslijst stemt om nog een andere reden tot nadenken.

Zo was er ook de vraag: zou u de komende vijf jaar zelfstandig ondernemer willen worden? Voor de reacties hierop geldt dat de werknemers in de it-sector daar het vaakst bevestigend op antwoordden, terwijl de werknemers in het onderwijs lieten weten het minst door dergelijke gedachten te worden geplaagd. Logisch, want als je tevreden bent, zo luidt de verklaring, waarom zou je dan voor jezelf willen beginnen? Nou, daar weet ik toevallig nog wel een heel ander antwoord op: daar moet je ook maar de mogelijkheid toe hebben. Als zelfstandige adviseren op it-gebied is een meer voor de hand liggende professie dan als zelfstandige schooltje spelen. De mate waarin mensen voor zichzelf willen beginnen is dus afhankelijk van de sector en zegt weinig over de tevredenheid. Maar het zegt ook nog veel over iets heel anders, namelijk de leeftijd. De vraag of werknemers een ingrijpende verandering in hun werksituatie ambiëren is, meer nog dan van de sector waarin zij werken, afhankelijk van hun leeftijd. Nadat ze de veertig zijn gepasseerd worden mensen honkvast. Ze maken nog wel carrière binnen de organisatie waar ze werken, maar verandering van werkgever of voor zichzelf beginnen zien we dan vrijwel uitsluitend nog bij die mensen die ook tot dan toe een dynamische loopbaan hebben gekend.

Dat ik zo uitgebreid stil sta bij de factor leeftijd heeft te maken met het feit dat het onderwijs de meest vergrijsde sector is die we kennen. Logisch dus dat daar weinig gedacht wordt over een ingrijpende verandering als voor jezelf beginnen. En daar komt dus nog eens bij dat het hierbij gaat om een sector waarin dat welhaast onmogelijk is.

Maar dan blijft natuurlijk nog altijd recht overeind, zal de minister hier tegenin brengen, dat de werknemers in mijn sector toch maar mooi wel het hoogste scoren op de factor tevredenheid. Maar, moet ik de minister teleurstellen, over wat die tevredenheid waard is, heeft Bram de Swaan ooit een behartenswaardig artikel geschreven onder de titel `Een boterham met tevredenheid'. Als voorbeeld noemde hij het gegeven dat mensen met een eenvoudige Volkswagen kever (u ziet, het artikel dateert van lang geleden) zeggen net zo tevreden te zijn over hun automobiel als de bezitters van een Mercedes. Dit ondanks het feit dat beide automobielen nogal van elkaar verschillen in comfort en prestaties. De mate waarin mensen zich tevreden tonen wordt klaarblijkelijk bepaald niet door objectieve kenmerken van de zaak waar het om gaat, maar door wat de ondervraagden vinden dat zij gezien hun omstandigheden in redelijkheid mogen verwachten.

lgm.prick@worldonline.nl