Nooit te beroerd om gedupeerden te helpen

In tien gemeenten heeft één partij de absolute meerderheid in de gemeenteraad. Het Limburgse Heythuysen wordt geregeerd door wethouder Thieu Wagemans, ombudsman van het lokale ongenoegen.

De zoon van Har Keulen had een akkefietje met de gemeente. Het ging over een stukje grond, achter zijn huis. De gemeente gaf het stukje grond aan de buren, terwijl Keulen dacht dat het van hem was.

Op zo'n moment heb je een goede aan Thieu Wagemans, loco-burgemeester van Heythuysen, wethouder, ombudsman, gezicht van lokale partij Ronduit Open. Wagemans nam het op voor de zoon van Keulen die zelf jarenlang raadslid van Ronduit Open was geweest. Wagemans trok zich het lot aan van de zoon en nam openlijk afstand van de portefeuillehouder, collega-wethouder en partijgenoot Piet Verlinden.

In het college van burgemeester en wethouders kwam Wagemans op voor de zoon van het oud-raadslid. Keulen is hem er nog steeds dankbaar voor. ,,Thieu is een prachtige man. Hij helpt de mensen tegen de overmacht aan bureaucratie.''

De gemeenteraadsfractie van Wagemans vond het niet zo prachtig. Een wethouder die zijn collega én partijgenoot afvalt, dat kan niet, vond fractievoorzitter Peter Stakenborg. Wagemans lacht er nu om. Hij laat zich niet muilkorven, ook niet door zijn eigen fractie. ,,Ronduit Open heet mijn partij. Ik neem dat nog altijd heel letterlijk. Vuile was moet je niet binnenhangen. Dus kun je een keer heel confronterend botsen. En tegen de fractie heb ik gezegd: jullie hebben met acht man zitten zwijgen!''

De loco-burgemeester die zijn collega bekritiseert. De coalitiegenoot die de samenwerking met de partij zat is. De oppositie die klaagt dat de lokale democratie in het geding is. Het is onrustig rondom de lokale partij Ronduit Open, veruit de grootste partij in de Limburgse plattelandsgemeente Heythuysen. Sinds drie jaar heeft de partij, die al sinds 1982 in de gemeenteraad zit, een absolute meerderheid. Ronduit Open levert bovendien twee van de drie wethouders.

Ronduit Open is uit idealisme geboren, zegt Wagemans. Het CDA, al jarenlang oppermachtig in het rooms-katholieke dorp, luisterde steeds minder naar de bevolking. Politiek moest weer ,,vanaf de basis'' gevoerd worden, zonder achterkamertjes, gekonkel en bureaucratie.

Met Wagemans als lijsttrekker werd in 2002 de zesde verkiezingsoverwinning op rij behaald: ruim 53 procent van de stemmen. Met acht van de vijftien zetels én twee van de drie wethouders kon het regeren beginnen.

En dat heeft coalitiepartij CDA gemerkt. Voor fractievoorzitter J. Jenniskens lijkt de lol van het meebesturen er wel vanaf. ,,Bij overleg worden wij niet meer betrokken. Het maakt ze niets uit dat wij de coalitiepartij zijn. Ze doen wat zij zelf willen.'' Het stokpaardje van Ronduit Open: de belastingen. Die mogen niet omhoog. ,,Daarvoor offeren ze alles op. Discussie in de gemeenteraad is er niet meer, want de partij heeft toch een meerderheid.''

Ronduit Open ís Thieu Wagemans. Bij de laatste verkiezingen kreeg hij in zijn eentje meer dan eenderde van de stemmen op de partij. Niet zo raar, zegt Jenniskens, omdat Wagemans zich de afgelopen jaren als raadslid heeft geprofileerd als ombudsman van het lokale ongenoegen. ,,Als er conflicten waren met ambtenaren, dan kon je altijd bij hem terecht. Nog steeds speelt hij die rol. Hij probeert invloed uit te oefenen op de fractie.''

Het is waar, zegt Wagemans, dat hij nog steeds al het mogelijke doet als burgers door ,,het onrechtvaardige in het recht'' gedupeerd worden. Ondernemers, ouderen, asielzoekers, iedereen weet de kamer van Wagemans op het stadhuis van Heythuysen te vinden. Zo regelde hij op eigen houtje opvang voor een vrouw die slachtoffer was van huiselijk geweld, zorgde hij dat een hijskraan verplaatst werd omdat mensen bang waren dat die op hun huis zou vallen en leverde hij uit protest zijn lintje in toen hij hoorde dat een asielzoekersgezin uit zijn gemeente uitgezet zou worden.

Want zo moet politiek bedreven worden, zegt Wagemans. Hij ergert zich groen en geel aan de gemeenteraad, inclusief zijn eigen fractie. ,,Geestelijke inteelt'', vindt hij de vergaderingen van de raad. ,,Politiek in Jan Boerenkool-termen'', zegt hij ook. Of: ,,de afdeling vergadertechniek.'' ,,Het gaat alleen maar over procedures, regels en voorschriften. Vergaderingen van de raad zijn hier live op televisie te volgen, maar de kijker is allang naar SBS6 gezapt.''

Het feit dat Ronduit Open de absolute meerderheid heeft, doet de zaak geen goed, vindt Wagemans. ,,Dat is gewoon te veel. Ik heb wel eens gezegd: zodra wij de meerderheid hebben, zeg ik mijn lidmaatschap op. Een partij groot maken is geen doel op zich.''

Een paar weken geleden kregen de raadsleden een korte vragenlijst opgestuurd. Is de democratie in Heythuysen gebaat bij de almacht van Ronduit Open, was de vraag. Nee, luidde het eensluidende antwoord van alle partijen uitgezonderd Ronduit Open. De democratie is ,,naar binnen gekeerd'', het ,,debat is dood'', beslissingen worden ,,voorgekookt in de fractie'', de fractie heeft zich gespecialiseerd in ,,populistisch scoren''.

Fractievoorzitter Stakenborg de sfeer in de lokale politiek noemt hij juist ,,zakelijk, ontspannen en prettig'' ontkent dat. ,,Op een enkele uitzondering na zijn in de raad altijd besluiten genomen met meer dan alleen de stemmen van Ronduit Open. Als onze coalitiepartner niet met ons mee stemde, werd een ruimere meerderheid verkregen door de steun van VVD en PvdA.''

Boegbeeld Wagemans is het wel met de andere partijen eens. Hoewel sinds de invoering van het dualisme in 2002 de gemeenteraad het college scherper moet controleren zoals de Tweede Kamer het kabinet merkt hij daar in de praktijk niets van. ,,Ik krijg te weinig weerwerk. De raadsleden zitten me niet op de huid. Ik teken heus wel eens een vergunning voor een riolering zonder de diameter na te rekenen. Toen ik nog in de raad zat, werd er nog echt gecontroleerd.''

Dit is het vijfde deel in een serie over gemeenten waar één partij de meerderheid in de gemeenteraad heeft. Eerdere afleveringen: www.nrc.nl