Nike uit de kast met leveranciers

Sportconcern Nike publiceert voortaan de namen en adressen van al zijn toeleveranciers. Zelfs de grootste critici reageren positief.

Wie binnenkort toch naar de Chinese provincie Guangdong gaat, kan er wellicht een kijkje nemen. Of in het Indonesische Bogor, het Srilankaanse Katunayake of het Braziliaanse Rio Grande Do Sul. Dichter bij huis staan ze ook: aan de Calle Juan de la Cierva in Pineda de Mar (Barcelona) of in het Bulgaarse Blagoevgrad.

Ruim 700 schoenen-, kleding- of ballenfabrieken produceren wereldwijd voor het merk Nike en sinds vorige maand is hun lang verzwegen identiteit bekend. Met naam en adres staan ze op internet. ,,Onze controleurs en die van de onafhankelijke Fair Labor Association hebben de afgelopen jaren vooral achter gesloten deuren gekeken hoe de situatie in de fabrieken was'', zegt Hannah Jones, als vice-president wereldwijd verantwoordelijk voor het verantwoord ondernemen bij Nike. ,,Waarom kunnen we dat niet transparanter maken, vroegen we ons af. Als ook andere bedrijven in onze industrie deze stap zouden maken, kunnen we de bestaande problemen beter aanpakken. We kunnen dan samenwerken in het controleren van de arbeidsomstandigheden.''

Lange tijd is de identiteit van de toeleveranciers als strategisch geheim beschouwd. Want de concurrentie zou immers kunnen `inbreken' bij die fabrieken en daar ook hun ballen, shirts of schoenen kunnen laten maken. ,,De relatie is met veel toeleveranciers erg hecht, veel hechter dan bijvoorbeeld tien jaar geleden. We zijn daar niet meer bang voor'', zegt Jones, in een telefoongesprek vanuit het Nike-hoofdkantoor in Beaverton (Oregon). ,,Ben je wel eens in een grote kledingfabriek in Vietnam of in China geweest? Nou, dan zie je allerlei verschillende productielijnen voor allerlei verschillende merken. Ik denk dat de identiteit van veel fabrieken bij onze concurrenten ook wel bekend was.''

Waarom ook de concurrentie transparant moet worden? ,,Omdat de problemen die er bestaan niet typisch zijn voor Nike, maar voor de hele industrie.''

Een criticus als `Schone Kleren Kampagne' is positief over de stap van Nike. ,,Het zet de deur open naar andere bedrijven om samen te werken. Als er nu incidenten plaatsvinden zijn we soms weken bezig voordat een merk toegeeft dat een bepaalde fabriek voor hen werkt'', zegt coördinatrice Ineke Zeldenrust. Bij concurrent Adidas zeggen ze de stap van Nike goed te bekijken. ,,In principe zijn we voor meer transparantie. Al veel eerder hebben wij een overzicht van onze toeleveranciers aan de instanties toegezonden die daarom vroegen, zoals bijvoorbeeld aan de Fair Labor Organisation die ook controles houdt of aan vakbonden. De komende weken zullen we kijken of we dit ook op internet plaatsen: dat is nog niet zeker, want met bepaalde bedrijven hebben we afspraken over vertrouwelijkheid'', zegt een woordvoerder van Adidas.

Aan de transparantie van Nike kleeft, behalve de mogelijke spionage door concurrenten, nog een risico: extra negatieve publiciteit. Uit het `corporate responsibility report' (maatschappelijk jaarverslag) van Nike, dat tegelijk met de lijst van toeleveranciers is verschenen, blijkt er nog van alles mis te zijn bij de fabrieken die nu plotseling in de schijnwerpers komen te staan. Problemen als excessief overwerk (bij meer dan de helft van de controles bespeurd) en betaling onder het wettelijke minimum zijn aan de orde van de dag. Al die misstanden die in het verslag van Nike zonder omwegen worden geconstateerd, dempen wel het enthousiasme bij Ineke Zeldenrust van Schone Kleren. ,,Goed die openheid in het rapport, maar tegelijk is het treurig dat er nog zoveel mis is.''

Is het niet beter om bij een fabrikant te vertrekken als hij zijn zaakjes niet op orde heeft? ,,Dan verlaat je ook de mensen in de fabriek. In veel gevallen bereik je meer door te blijven'', zegt Jones van Nike. Ook al zijn de meeste problemen in de fabrieken in de lage-lonenlanden niet in een paar maanden op te lossen. ,,In China kampen we bijvoorbeeld met het probleem dat er geen vrijheid bestaat om vakbonden op te richten. Nu zie je geleidelijk dat er binnen fabrieken toch alternatieven ontstaan en mensen zich verenigen. Het hangt ook erg van het management af en dan blijken er ook in China mogelijkheden te zijn om de situatie te verbeteren.''

Opvallend is dat juist Nike als eerste uit de sportindustrie de stap heeft genomen om de identiteit van de toeleveranciers te onthullen en zo expliciet te zijn over de misstanden die daar nog altijd bestaan. Het Amerikaanse bedrijf had juist drie jaar lang geen maatschappelijk jaarverslag uitgegeven, nadat het verwikkeld was geraakt in een rechtszaak met de activist Klasky. Die beweerde dat Nike zijn sociale beleid als commerciële uiting misbruikte: Nike schikte de zaak voor 1,5 miljoen dollar. De marktleider in de sportindustrie, waar een goed imago van levensbelang is, was eerder al door het stof gegaan toen het weekblad Time een jongetje op de cover had geplaatst die werkte aan een Nike-bal. Nu komt kinderarbeid overigens in de onderzochte fabrieken niet of nauwelijks meer voor.

,,In de jaren negentig zijn we zeer defensief geweest en hadden we vijanden. Nu zijn we voortdurend in gesprek met alle betrokkenen. Kijk wie er in het `review committee' zitten dat ons adviseert bij het maatschappelijke jaarverslag: mensen uit vakbonden, kritische non-profitorganisaties en kerken. Dat was een paar jaar geleden ondenkbaar geweest.''