Op de vlucht voor de bruid

Marokkanen van de eerste generatie zijn minder gelukkig met Nederland dan hun kinderen, zo bleek uit een recent opinieonderzoek naar de gemoedstoestand van de Nederlander. De migranten die destijds hiernaartoe kwamen om een nieuw bestaan op te bouwen, leven nog altijd in een gescheiden wereld. Hoezeer die Nederlandse en Marokkaanse werelden van elkaar verschillen blijkt uit de treffende observaties van journalist Sjoerd Venema in zijn verhalenbundel over Marokko Een man met suikerhaar. Het boek beschrijft frappante ervaringen en ontmoetingen die hij had sinds hij zeven jaar geleden zijn woonplaats Parijs verruilde voor Rabat.

Venema observeert scherp. Aankomen in een vreemd land, stelt hij, is `een beetje opnieuw geboren worden. Je ontdekt met schokjes de mysterieuze wereld om je heen, net als toen je kind was.' Zijn waarnemigen geven inzicht in hoe iemand zijn weg leert vinden in een land waarvan hij de taal en zeden slecht kent. Dat kan tot bizarre situaties leiden, getuige het verhaal `Uitgehuwd' waarin hij beschrijft hoe hij tegen wil en dank gekoppeld wordt aan de overgeschoten dochter van een bevriende Marokkaanse familie. Slechts op de valreep weet hij aan de huwelijksstrik te ontsnappen door halsoverkop de woonplaats van zijn bijna-bruid te ontvluchten.

Het persoonlijke wisselt Venema af met bespiegelingen over de volksaard van de Marokkanen. Naast Afrikaanse en Arabische invloeden wijst hij op `een sterk mediterrane cultuur.' Daarbij hoort een mentaliteit die soms haaks staat op het nuchtere individualisme van de Nederlander. Marokkanen houden van gezelschap, een ontmoeting op straat met een passant leidt `minstens tot een langdurige koffiepauze op het dichtstbijzijnde terras, als er al niet een logeerpartij uit voortvloeit'. De directheid van Nederlanders ervaren de Marokkanen vaak als kwetsend.

Veel lijkt te gebeuren zonder een duidelijke planning of agenda. Steden groeien ongecontroleeerd en chaotisch. Zoals Taourirt, een stad met `veel half afgebouwde huizen' en kale straten zonder bebouwing. `De straten fungeren als voetbalveld en als oefenterrein voor lesauto's.' Die rijlessen bestaan overigens vaak uit niet veel meer dan leren inparkeren. Op de weg is het dan ook levensgevaarlijk. Bijna iedereen heeft wel een verkeersdode in de familie.

Op het platteland is tijd nog geen geld. Voor het stoplicht staat de taximeter stil. Maar ook in de stad kun je bijna kosteloos alles gedaan krijgen, al is het avond of weekend. Er heerst een sfeer die bij Sjoerd Venema nostalgische herinneringen aan zijn jeugd oproept toen de deur altijd openstond en allerlei mensen hun diensten kwamen aanbieden. Zo signaleert hij in zijn buurt in Rabat onder meer een reparateur van lekke theepotten, een handelaar in bleekwater, een verkoper van hamambenodigdheden en een ophaler van oud brood.

Een man met suikerhaar gunt ons een blik in een wereld die hier zo goed als is verdwenen, maar in Marokko op tal van plaatsen nog niet door de tijd is ingehaald. Lees Venema's sfeervolle beschrijving van de melancholieke havenstad Tanger. Of zijn verhalen over het oude Fès waar de muilezel nu nog steeds een onmisbaar transportmiddel is. Regelmatig keert hij er terug om te dwalen door de labyrintische straatjes en de ober Abdellatif te zien, `een halfgemummificeerde dandy' die zijn haar dagelijks in model kamt met suikerwater.

Sjoerd Venema: Een man met suikerhaar. Verhalen uit Marokko. Podium, 128 blz. €15,–