Mode verveelt mij nooit

De modejournaliste Suzy Menkes ziet vierhonderd modeshows per jaar. ,,Het is eindeloos interessant hoe we leven en ons kleden, het hoort bij de cultuur.''

Suzy Menkes leeft `vreselijk intens' tijdens modeshows. Ze wordt opgejaagd door deadlines omdat haar krant in verschillende werelddelen verschijnt. Soms e-mailt ze haar stukken vanaf de achterbank van een taxi. De Japanse deadline is 's morgens half elf, en nog een om half vier 's middags. Hongkong volgt om half zes en Europa rond acht uur 's avonds. ,,Als een show om zeven uur begint, heb ik 18 minuten om een stuk te schrijven. Stress helpt. En een show begint óók als ik er nog niet ben! Die onzin geloof je toch niet?''

Suzy Menkes is moderedactrice van de International Herald Tribune. Tijdens de jaarlijkse modeweken in lente en herfst schrijft ze iedere dag recensies voor haar krant vanuit New York, Londen, Milaan en Parijs. Wekenlang vult ze bijna dagelijks hele pagina's, waar luxe merken als Gucci, Prada en Fendi grote advertenties op zetten. Haar artikelen zijn nooit een droog verslag van aankomende trends. Het zijn geïnspireerde, vakkundige analyses, poëtisch en literair ook.

Maar denk vooral niet dat schrijven gaat als toveren, waarschuwt ze. Hmm, in Menkes' geval is dat moeilijk voor te stellen.

Ze is al even nuchter over haar status als meest gelezen en gewaardeerde modecriticus in de wereld. ,,Ik word waarschijnlijk zo serieus genomen omdat er tegenwoordig weinig mensen zijn die veel over kleding en de modebusiness schrijven. Bijna alle journalisten schrijven vooral over wat sterren dragen tijdens een première.''

Jaarlijks recenseert Menkes zo'n vierhonderd modeshows. Altijd vanaf de eerste rij op een van de beste plaatsen tussen de moderedacteuren die steeds verder moeten inschikken voor beroemdheden en invloedrijke industriëlen met hun familie. In dit gemêleerde gezelschap is Menkes al jaren te herkennen aan haar wonderlijke kapsel. Pontificaal op haar hoofd rust een `pompadour' een gebeeldhouwde krul waar je via de zijkant doorheen kan kijken. Menkes' fameuze kapsel is niet zoals vaak wordt beweerd een creatie van glamourkapper Alexandre de Paris. De krul is bedacht door een assistente van de beroemde John Frieda in Londen. ,,Omdat mijn haar altijd in mijn gezicht viel als ik werkte.''

IJkpunten

Menkes doet bij de Herald meer dan modeshows recenseren, zegt ze met nadruk. Ze schrijft het hele jaar door. Over interieurs, sieraden of exposities, onderwerpen die in relatie staan met mode. Even belangrijk zijn haar reizen naar China, India, Japan en Rusland, waar Menkes de ontwikkelingen volgt die zich afspelen in de mode-industrie.

De modeweken noemt ze belangrijke ijkpunten in het jaar, periodes waarin heel veel gebeurt. Ze is er opgeteld zo'n vier maanden per jaar mee bezig, maar wel meer journalisten werken volgens haar hard. ,,Wat denk je van een theaterrecensent of een filmcriticus, die moet wel honderd films per jaar zien. Ik bedoel maar, het is maar een baantje. Ik moet er niet aan denken om restaurantcriticus te zijn en vijf dagen per week uit eten te moeten.''

Menkes vergelijkt de modewereld herhaaldelijk met showbusiness. ,,De ene keer kan een show top zijn maar een volgende keer tegenvallen. Net showbusiness.'' Die wisselvalligheid kenmerkt ook haar eigen artikelen, zegt ze.

Suzy Menkes is in 1944 in de buurt van de Britse kustplaats Brighton geboren. Ze praat geaffecteerd Engels en begint iedere zin op hoge toon, om vervolgens de woorden te laten golven. Ze woont afwisselend in Londen en Parijs, waar de redactie zit van de International Herald Tribune. Ze spreekt al even melodieus – en vloeiend – Frans, de taal waarmee ze opgroeide. ,,Ik ben een erg goede Europeaan met een ingewikkelde afkomst.'' Haar grootvader groeide op in Oostenrijk en had Hongaars en Italiaans bloed. Met zijn half-Russische half-Franse vrouw woont hij even in Antwerpen om zich uiteindelijk in Brussel te vestigen. Menkes' vader komt voor Suzy's geboorte om in de oorlog.

Niets in Menkes' jeugd wijst op een liefde voor mode. ,,Ik was altijd gefascineerd door journalistiek. Het idee van nieuws wond me op. Mijn moeder heeft altijd een krantje bewaard dat ik maakte toen ik 6 jaar was.''

Menkes' andere passie is geschiedenis, wat ze gaat studeren in Cambridge. ,,Ik wil altijd begrijpen hoe je terugkijkend verschillende bewegingen kunt onderscheiden.'' Het zal later van pas komen tijdens haar modebeschouwingen.

De interesse voor mode ontwaakt op haar negentiende. Dan vertrekt Menkes in haar `gap year' – het jaar tussen middelbare school en universiteit – naar Parijs, waar ze bij de Chambre Syndicale de la Couture een cursus volgt. De opleiding valt tegen. ,,Het ging niet zoals nu over je fantasie gebruiken, alles draaide om patronen maken.'' De kennis komt later van pas. ,,Ik zie waarom een kledingstuk slecht is gesneden. Al lijkt dat niemand nog iets te interesseren'', fluistert ze erachteraan.

Eind jaren zestig studeert Menkes in Cambridge af in geschiedenis en literatuur. Ze gaat werken bij The Times in Londen. ,,Londen was fantastisch op dat moment. Alles explodeerde. Ik herinner me dat ik hotpants droeg, en moet er belachelijk uit hebben gezien, net als iedereen trouwens.'' Bij The Times werkt ze als junior-reporter voor de vrouwenpagina. Menkes gaat fulltime over mode schrijven als ze in 1969 benaderd wordt door Charles Wintour, hoofdredacteur van The Evening Standard en de vader van Anna Wintour, de huidige hoofdredactrice van de Amerikaanse Vogue.

In 1988 gaat Menkes naar The International Herald Tribune als opvolgster van Hebe Dorsey. ,,Een fantastische journaliste'', zegt Menkes. ,,Maar van een andere school. Dorsey versloeg ook saaie society-feestjes. Ik heb dat meteen veranderd. Het voelde dwaas om door te gaan met berichten over wat een gravinnetje op een soiree draagt.'' Maar in deze modebewuste samenleving geven niet langer adellijke dames maar sterren de toon aan en ook Menkes ontkomt er niet aan te melden wat Gwyneth Paltrow tijdens een première aan heeft. En omdat Menkes geen modeshow overslaat, doet ze ook verslag van de eerste groots opgezette show van popster Jennifer Lopez.

Menkes absorbeert tijdens een show silhouetten, kleuren, make-up en kapsels. Ze weet dat ze dingen uitfiltert. ,,Als ik een show zie met hoofdzakelijk zwart en wit en een vleugje geel, en later de foto's zie, pas dan valt mij op dat de modellen ook groene schoenen droegen en blauwe handschoenen.'' Toch bekijkt ze nooit foto's voordat ze een recensie schrijft. Van journalisten die dat wel doen ziet ze het meteen. ,,Zij beschrijven complete outfits inclusief accessoires. Gezien de snelheid van de meeste shows is dat onmogelijk.''

Suzy Menkes leidt een recensie vaak in met een verwijzing naar de politieke toestand of actuele gebeurtenissen in een land. Na de recente mannenshows in Milaan kopte NRC Handelsblad: `Neoconservatieve mannenmode'. ,,Er is geen twijfel dat die hele neoconservatieve beweging invloed zal hebben op mannenkleding. Als er écht sprake is van een verandering in een land, dan moet je het in een context plaatsen, mensen erop wijzen.''

Het Nederlandse straatbeeld kent Menkes niet, Lonsdalers, jongeren met extreem rechtse opvattingen, zeggen haar niets. Wel weet ze van de politiek-maatschappelijke spanningen in Nederland, en als reactie hierop lijkt het haar waarschijnlijk dat de mode op straat een romantische, ingetogen wending zal nemen, met meer donkere en lange kleding. ,,Het straatbeeld zal minder uitgesproken worden, minder bloeien.''

Voor Menkes blijven zelfs na ruim dertig jaar mode en trends soms raadselachtig. ,,Op het moment zelf is iets moeilijk waar te nemen. Pas later wordt het makkelijker om te begrijpen wat er aan de hand is.'' Ze herinnert zich hoe aan het eind van de jaren tachtig George Bush senior – en iedereen – sprak over een lief, zacht Amerika. ,,Ik schreef over cashmere truitjes en dat alles zacht zou worden. En toen kwam grunge! Iets komt altijd onverwachts.'' Maar achteraf blijkt dat de mode een bepaalde richting opgaat voordat er iets gebeurt. ,,Zoals camouflageprints die je nu ziet, die zagen we al op de catwalks voor de oorlog in Irak begon.''

Niet echt

Als een ontwerper met een voorstel komt en niemand draagt het, is het dan mode? ,,Niet echt'', zegt Menkes. ,,Het moet ergens vandaan komen. Mode is alleen mode als het gedragen wordt en het is de taak van modejournalisten om het beginpunt te ontdekken. Ik kan wel net als iedereen bij Zara winkelen maar denk niet dat ik daar iets vind wat Zara heeft uitgevonden. Je kan nu van veel ontwerpers zeggen dat ze weinig nieuws uitvinden, maar nog altijd bedenken ze dingen die wereldwijd navolging vinden. Het gebeurt niet vaak, maar soms maak je zo'n modemoment mee waarop je voelt dat alles verandert. Creativiteit is het hart van de modebusiness.''

De laatste keer dat bij Menkes de rillingen over de rug liepen was in september tijdens de collectie van Alber Elbaz voor Lanvin. ,,Dat ging over nieuwe rondingen, een grote verandering met gevolgen. Ik voelde dat de ontwerper een andere houding tegen vrouwen aannam, zachter en veel vrouwelijker. Het gaat niet meer over vrouwen die moeten bewijzen hoe sexy ze zijn.'' Nicolas Ghesquire voor Balenciaga maakt volgens haar eveneens sterke collecties met een boodschap. ,,Ook hij probeert echt iets anders te zeggen.''

Menkes ziet een nieuwe generatie ontwerpers aankomen. Ze zegt het stellig, met omhoogschietende stem. ,,Het duurt zeven jaar, vanaf het begin dat we iets nieuws zien, tot het moment dat het eindelijk een plaats vindt. We kennen nu het jaren negentig silhouet'', doceert Menkes, terwijl ze een verticale rechte lijn in de lucht trekt met haar vinger. ,,We kennen het silhouet van de jaren 2000 nog niet per se. Wel zien we duidelijk meer goedgevormde volumes die gaan doorbreken. Het is ook een tijdperk waarin handtassen en schoenen belangrijker zijn geworden dan mode.''

Want uiteindelijk draait het allemaal om geld. ,,Erg ontnuchterend'', verzucht Menkes, die in Engeland al zoveel hoopvolle en veelbelovende ontwerpers voorbij heeft zien komen die afhaken uit geldgebrek. Enthousiaster vertelt Menkes over een recente reis naar Moskou. Ze bezocht shows van Russisch talent. ,,Een openbaring!'' Natuurlijk zag ze ook veel rommel. Het frisse in Moskou frappeerde. ,,In West-Europa en de Verenigde Staten draaien ontwerpers vaak al jaren mee. Ik zie hun shows als een grote rivier die met kleine veranderingen zijn weg volgt.''

Menkes bewondert ontwerpers die hun eigen esthetiek ontwikkelen. ,,Het is ontzettend moeilijk om langer dan tien jaar door te gaan. Het gaat hier om kunst hoor! Picasso is zeker niet de enige, maar het gebeurt maar zelden dat een ontwerper na twintig jaar nog invloed heeft. Veel designers zouden liever geen twee tot vier collecties per jaar moeten produceren. Het zijn een soort gevangenen van de mode-industrie. Zoveel mensen zijn van hen afhankelijk. Ze moeten wel doorgaan.''

Een ontwerper moet dramatisch presteren wil Menkes een negatief oordeel vellen. Ze maakt er dan liever weinig woorden aan vuil, maar signaleert het wel. Spijt van een recensie heeft ze zelden. ,,Ik probeer afstand te houden, maar stel, een ontwerper was ziek, of zijn moeder blijkt overleden – mannelijke ontwerpers zijn nou eenmaal erg gehecht aan hun moeder. Ik ben nooit met opzet wreed, dan zou ik lijden onder een slechte recensie.''

Onbegrijpelijke collecties dagen haar uit, die dwingen tot inspanning. Zoals de in maart getoonde vrouwencollectie van Stefano Pilati, ontwerper voor Yves Saint Laurent. Dan eist Menkes uitleg. En ze krijg die hoogstpersoonlijk, want ze is Suzy Menkes.

Journalistenvriendje

Contact met ontwerpers is essentieel. Niet dat ze altijd meteen na een show backstage te vinden is. Karl Lagerfeld is een uitzondering. ,,Hij is een journalistenvriendje, hij heeft altijd briljante quotes.'' Bovendien bewondert Menkes het Franse huis Chanel waar hij al 22 jaar de baas is. Chanel verdient zijn geld met parfums, zonnebrillen en prêt-à-porter. Ook presenteert Chanel twee keer per jaar exclusieve en peperdure maatkleding. Voor zulke couture van Karl Lagerfeld maakt ze een uitzondering – hij behoudt zo schitterende oude technieken – maar in het algemeen ziet ze er het nut niet van in. ,,Er zijn shows die draaien uitsluitend om het uitdossen, leuk voor op de kabeltelevisie, maar je ziet niets draagbaars. Steeds hetzelfde oude liedje.''

Op 16 juni ontvangt Menkes het Légion d'Honneur. Een onderscheiding voor buitenlanders die iets voor Frankrijk betekenen. Ze is vereerd met de erkenning, die ze waarschijnlijk krijgt omdat ze doet wat in haar macht ligt om aanstormend modetalent te helpen. Ze bezoekt opleidingen, ontvangt jonge ontwerpers en deelt nuchtere adviezen uit zoals: `Ga eerst voor anderen werken en maak fouten op hun kosten.'

Aan stoppen denkt de 61-jarige Menkes niet. ,,Mode verveelt mij nooit, ik zie het in een groter geheel. Het is eindeloos interessant hoe we leven en ons kleden, het hoort bij de cultuur.'' Ze zal stoppen als ze de mode niet meer begrijpt. ,,Of als de krant me eruit gooit. Er komt zeker een moment om op te houden, want lichamelijk is dit heel zwaar werk.''

Naast de mode is er genoeg in haar leven, zegt Menkes. Ze heeft haar familie. ,,Helaas is mijn man overleden, maar ik heb mijn kinderen'', barst Menkes los over haar drie zonen, die net als zij in de media werken. Haar driejarige kleindochter is volgens Menkes duidelijk een toekomstig modeslachtoffer. ,,Ze houdt van feeën en is verliefd op D&G. In Londen ga ik met haar vaak naar een winkel met sprookjeskleding. Ik stuur haar duidelijk een antifeministische kant op in de mode. Natuurlijk wil ze dan de rest van haar leven niets anders dragen dan broeken!''