Jarmusch filmt zoals hij praat: langzaam en vrij

Regisseur Jim Jarmusch presenteerde gisteren zijn nieuwe film Broken Flowers. ,,Vrijheid van geest is alles.''

Hij doet Thelonious Monk na, en een vlinder. Zou een Duitse vlinder anders vliegen dan een Spaanse – Schmetterling of mariposa – zou de jazzpianist net zo praten als hij speelde? Jim Jarmusch (52) verontschuldigt zich steeds voor het feit dat hij afdwaalt en niet praat over zijn nieuwe film, Broken Flowers. Maar hij keert er wel weer bij terug.

Volgens de Amerikaanse regisseur filmt hij misschien wel net zoals hij praat. Langzaam, zegt hij zelf. En open, geestig, bevlogen, vrij, zoals zijn films – waarvan de eerste in 1980 Permanent Vacation was, en de tiende Broken Flowers is. Een gesprek met de regisseur is een verrukkelijke onemanshow.

Broken Flowers is zowat de enige komedie in de competitie om de Gouden Palm op het filmfestival in Cannes. In de film ontvangt de oudere, die ochtend net weer vrijgezel geworden, Don Johnston – met een t – een anonieme brief waarin hem wordt meegedeeld dat hij een zoon heeft die nu bijna twintig is. Aangespoord door zijn Ethiopische buurman, een amateurdetective, gaat Johnston vervolgens door heel Amerika op zoek naar ex-geliefden van toen en naar roze schrijfmachines. Dat Johnston – met een t, hij is wel een Don Juan, maar niet de Don Johnson uit Miami Vice – ze ook had kunnen opbellen, is een gat in het scenario dat Jarmusch niet eens probeert te verhullen. Zonder zoektocht zou er geen film zijn, beseft iedere kijker, en dat zou zonde zijn.

De ex-geliefden worden gespeeld door Sharon Stone, Jessica Lange, Tilda Swinton, Jessica Lange en Frances Conway, bekende namen die door hun leeftijd op hun retour zijn. De man wordt gespeeld door Bill Murray, een man op leeftijd, die juist aan een comeback bezig is.

,,Laten we de VN overnemen en Bush achter de tralies krijgen'', zegt Jarmusch als de journalisten uit Wenen, Amsterdam, New York en Montenegro zich hebben voorgesteld. De eerste vraag daarom: voelt Jarmusch zich nooit geroepen een politieke film te maken?

Het antwoord is een ferm nee en een ferm ja. ,,Mijn films zijn politiek, juist omdat ze niet politiek zijn. De geest moet vrij kunnen zijn om te gaan waar hij wil. Het recht op verbeelding is het enige recht waarvoor ik nog zou willen vechten. Toen ik jong was, was ik veel feller in mijn politieke idealen, maar dit is het enige waar ik me nog echt voor in kan zetten. Vrijheid van geest is het belangrijkste wat er is. Iedereen weet nog wie Bach is. Maar wie in zijn tijd de rijkste of de machtigste man ter wereld was, dat zijn we gelukkig vergeten.'' [Vervolg MUZIKANT: pagina 8]

JARMUSCH

`Voor mij is film een vorm van muziek'

[Vervolg van pagina 1] Bach, die is toch geweldig, verzucht Jarmusch. Voor hij zich in de componist gaat verliezen snel een volgende vraag. Heeft hij Broken Flowers speciaal voor Bill Murray geschreven? ,,Ik had eerst een ander idee voor een film met hem, maar ik kreeg het ritme van het scenario niet goed: het bleef te lang voor wat het verhaal verdiende. Murray was teleurgesteld toen ik hem dat vertelde. Toen zei ik maar dat ik nog wel een ander idee had, dat een vriend mij aan de hand deed, van die anonieme brief over een kind. Dat leek Bill ook een goed plan. Ik heb de film trouwens niet alleen voor hem geschreven, maar ook voor de actrices. Ik wilde een film maken met actrices tussen de veertig en de vijfenvijftig jaar die door Hollywood opzij worden geschoven. En er zijn juist zoveel geweldige actrices.'' In Broken Flowers nemen sommigen genoegen met een heel klein rolletje. ,,Is het niet geweldig?'' juicht Jarmusch. ,,Tilda Swinton kan een hele emotionele ontwikkeling neerzetten in een halve minuut!''

Vooral door de aanwezigheid van Sharon Stone en Jessica Lange wordt op de Croisette – de boulevard langs het festivalpaleis – Broken Flowers Jarmusch meest toegankelijke en commerciële film genoemd. Jarmusch begrijpt dat niet. ,,Mensen die dat zeggen, die zou ik willen neerknallen. Ik werk heus vaker met beroemde acteurs, Johnny Depp in Dead Man bijvoorbeeld, om maar wat te noemen. Voor mij is het ook niet zo'n interessant gegeven. Ik analyseer geen films, ik maak ze. En daarna kijk ik er nooit meer naar. Ik heb Stranger than Paradise niet meer gezien sinds 1984. Al mijn films hebben volgens mij een mengsel van melancholie en grappige dingen. Ik voel bij deze film wel twee paradoxen. Op de eerste plaats is het een film die terugkijkt op het verleden, en daar hou ik helemaal niet van. En ten tweede is het een film waarin de hoofdpersoon aan het begin niet sympathiek is. Dat had ik ook nog nooit gedaan. Dat was de grootste uitdaging voor mij en Bill Murray: hoe zorgen we ervoor dat je toch iets gaat voelen voor deze man? Bij mij gebeurt het als hij naar een liedje van Marvin Gaye luistert.''

Muziek speelt altijd een belangrijke rol in Jarmusch' films. Deze keer is het vooral muziek van Mulatu Astatke en zijn Ethiopische quintet. ,,Dat is toch geweldige muziek? Jeffrey Wright speelt in Broken Flowers de buurman van Murray en ik heb van hem alleen maar een Ethiopiër gemaakt om die muziek te kunnen laten horen. Film is volgens mij een vorm van muziek, hoewel niet de hoogste. Dat is muziek zelf. Ik leef voor muziek. Ik denk dat ik eigenlijk voorbestemd was om muzikant te worden, maar film kwam ertussen.'' Jarmusch vertelt nog dat hij weer gitaar aan het leren spelen is, dat Duits vooral een mooie taal is als hij door vrouwen wordt gesproken, en hij wil nog wel meer kwijt; dat hij zijn film heeft opgedragen aan de Franse regisseur Jean Eustache omdat daar een foto van in zijn werkkamer stond, dat Martin Scorsese zo'n hoog stemmetje heeft, dat Neil Young net aan een hersentumor is geopereerd maar alweer een plaat aan het opnemen is. Maar er zit alweer een volgende groep journalisten te wachten.