Belt Bush straks Blair nog wel?

De grote partijen zijn vóór de Grondwet maar hun kleine geestverwanten zijn tegen. Fractievoorzitters Verhagen (CDA) en Rouvoet (ChristenUnie) in het eerste van drie tweegesprekken.

De scheidslijn tussen voor- en tegenstanders van de Europese Grondwet loopt niet alleen dwars door oppositie- en coalitiefracties. Ook ideologie bindt niet, want hoewel CDA en ChristenUnie beide geworteld zijn in de christelijke traditie, zijn hun voormannen het volledig met elkaar oneens als het om de Grondwet gaat. Maxime Verhagen, CDA-fractievoorzitter in de Tweede Kamer, is even fel vóór het Europese verdrag dat alle voorgaande bundelt, als ChristenUnie-voorman Rouvoet tegen is.

Hoe kunnen geestverwanten zo verschillend tegen hetzelfde aankijken?

,,Wij vinden'', zegt Verhagen, ,,dat je nationale soevereiniteiten moet bundelen om grensoverschrijdende problemen zoals criminaliteit, terrorisme en milieu gemeenschappelijk, Europees, op te lossen. De ChristenUnie is altijd tegen Europese samenwerking geweest, omdat ze vonden dat de soevereine staat van God gegeven is en dus op alle mogelijke terreinen zelfstandig moet blijven.''

Verhagen weet niet waar hij het over heeft, vindt Rouvoet. ,,Wij zijn altijd warm voorstander geweest van Europese samenwerking, maar hebben grote bedenkingen bij politieke eenwording. Europa moet zich beperken tot onze kerntaken. Geef aan waar Europa eindigt, niet alleen geografisch maar ook beleidsmatig. Dan win je vertrouwen en legitimiteit bij de burger.''

Door juist niet in grenzen te denken, vindt Verhagen, is heel de Unie de thuismarkt van Nederland. ,,Als de ChristenUnie zijn zin had gekregen hadden we nu een thuismarkt van 16 miljoen inwoners gehad.'' Rouvoet gaat het er om ,,dat we al een thuismarkt van 450 miljoen mensen hebben gerealiseerd, zónder deze Grondwet. Die zet in op federalisering. Iets waar het CDA altijd voor is geweest.'' Onjuist, reageert Verhagen. ,,Het CDA is tegen federalisering.''

Toch gelooft u allebei in een kernpunt van deze Grondwet: dat bevoegdheden op het laagst mogelijke niveau worden gelegd.

,,Dat die subsidiariteit erin is vast gelegd, vind ik positief'', geeft Rouvoet toe. ,,Maar de praktijk is dat als Europa zich met een terrein mág bemoeien, ze zich er ook écht mee bemoeien. Daarin heb ik 50 jaar ervaring met die Brusselse reflex aan mijn zijde, met de bekende voorbeelden: de hoogte van de ladders van glazenwassers, de samenstelling van de gehaktballen.''

,,Maar daarom is deze Grondwet juist een noodzakelijke verbetering'', werpt Verhagen tegen, ,,omdat nu eindelijk wordt vastgelegd wat Europees en wat nationaal moet blijven. Als wij vinden dat Brussel geen donder te maken heeft met de keuze van een glazenwasser voor een ladder of een stellage, dan heb ik nu de mogelijkheid om dat van tevoren te zeggen en met acht andere nationale parlementen zo'n voorstel naar de prullenbak te verwijzen. Vooraf, want nu ga je pas over zo'n al vastgestelde Europese regel discussiëren als je die gaat omzetten in nationale wetgeving.''

Is dat niet wat u wilt, meneer Rouvoet?

,,We moeten dat niet mooier maken dan het is, want je kunt een voorstel helemaal niet naar de prullenbak verwijzen. Hooguit kun je aan de Europese Commissie vragen of ze `er nog eens naar willen kijken' en als ze het door willen zetten, dan zetten ze het door. Met deze Grondwet kunnen vooral de grote landen voorstellen tegenhouden.'' Tegen die stelling verzet Verhagen zich: ,,Er is in de Grondwet een evenwichtige formule gevonden om rekening te houden met de bevolkingsgrootte, zonder dat dit leidt tot een dictaat van grote landen.''

Naïef, vindt Rouvoet: ,,Kijk naar hoe het met het Stabiliteitspact is gegaan: Griekenland en Italië hebben een begrotingsprobleem en ze krijgen een tik op de vingers. Duitsland en Frankrijk hebben een begrotingsprobleem en we passen de regels aan.''

Stevenen we met de Grondwet af op een Verenigde Staten van Europa?

,,Ik heb hem uit en te na gelezen en kan dat er met de beste wil van de wereld niet in lezen'', zegt Verhagen. Rouvoet wel. ,,Alleen al dat het een Grondwet wordt genoemd. Dat is een propagandistische keuze, een illusie. Want een Grondwet hoort bij een staat en een volk. Dat schrikt de burger af, want er is geen Europees volk of staat. De voorstanders hebben dat nu door en zeggen dat dit maar een verdrag is en allemaal niet zoveel voorstelt.'' Verhagen: ,,Voor 90 procent bestaat de Grondwet uit bestaande verdragen.''

Maar het document heeft wat Rouvoet betreft wel ,,de allure van een grondwet''. ,,Grondrechten staan er ook in.'' Dat moet ook, stelt Verhagen. ,,Zo kun je nieuwe landen, zoals Turkije, met de Grondwet in de hand beter buiten de deur houden als ze grondrechten niet respecteren.'' Maar we hebben juist allang toetredingscriteria vastgelegd, zegt Rouvoet. Verhagen: ,,Niet in een verdrag.''

De leider van de ChristenUnie ziet meer zaken die het verdrag tot een Grondwet maken. ,,Er staan bepalingen in over vlag, volkslied, dag-van-Europa en een president.'' Dat is helemaal geen president, weet Verhagen, en die andere zaken had Europa al. ,,Rouvoet moet eerlijk zijn en gewoon lezen wat er stáát: het is slechts een technisch voorzitter van de Raad van Europese regeringsleiders, om efficiency te verbeteren. Het heet alleen president, omdat dat Frans is voor voorzitter.''

Dat is gewoon niet waar, zegt Rouvoet. ,,In het Duits heet hij ook Präsident en niet Vorsitzender. En daarbij komt dan ook nog een Europees minister van Buitenlandse Zaken. Dus ik moet aannemen dat Bush Blair niet meer belt.''

Nee, zo is het niet, stelt Verhagen. ,,Met die minister geven de lidstaten niet hun eigen buitenlands beleid op. Waar deze nieuwe minister wél voor zorgt is dat we als eenheid optreden en niet langer aan de zijkant staan. In bijvoorbeeld het voormalige Joegoslavië hebben we, terwijl duizenden mensen werden afgeslacht, tweeënhalf jaar op het gênante af gewacht totdat de Amerikanen ingrepen, omdat de Europese lidstaten elkaar niet voor het hoofd wilden stoten.'' Europese landen moeten samenwerken, dat is zo'n beetje het enige waarover Rouvoet en Verhagen het eens zijn. ,,Maar er is geen enkele reden om de sprong te maken van nationale lidstaat naar deelstaat in de Verenigde Staten van Europa. Maar dat is precies wat deze Grondwet doet'', aldus Rouvoet. Verhagen: ,,Kohl zei het al, Europa is net als fietsen: als je niet doortrapt dan val je om.''