`OM deed mee aan aanval op Koop'

De politiek ,,wil bloed zien'' en daarom is Henk Koop de ,,kop van Jut'' in het bouwfraudeproces. Gisteren was het de beurt aan de advocaten van Koop en zijn bedrijf.

Henk Koop. ,,Gooi zijn naam op een willekeurige verjaardag of waar dan ook in de groep en ogenblikkelijk komen de meest fantastische verhalen los. In de onderhavige strafzaak is zijn naam welhaast publiek eigendom geworden.''

De helft van zijn pleidooi in het bouwfraudeproces voor de rechtbank in Rotterdam ruimde advocaat K. de Vries gistermiddag in voor het corrigeren van de ,,valse beeldvorming'' rond zijn cliënt. Het hele leven van Henk Koop (60) passeerde de revue: van jongetje uit een boerengezin met negen kinderen tot grondlegger van de Koop Groep, een internationaal bouwconcern met 5.000 werknemers en een omzet van 900 miljoen euro.

,,Want wie kent Koop nu echt'', vroeg De Vries aan de rechtbank. Na de uitzendingen van het tv-programma Zembla in 2001 – waaruit bleek hoe Koop en de rest van de wegenbouwsector heimelijk prijs- en werkafspraken maakten – was zijn cliënt aangeschoten wild. Alleen omdat oud-directeur Ad Bos van Koop Tjuchem (het wegenbouwbedrijf van de Koop Groep) als klokkenluider was opgetreden, stortte de media ,,zich als een horde gieren op de Koop Groep en de persoon van mijn cliënt''.

Dat was een van de redenen voor Henk Koop om van zijn zwijgrecht gebruik te maken en zich niet te laten zien tijdens het bouwproces. Koop weigert als ,,kop van Jut'' te dienen ,,in de absurde positie van `hoofdverdachte' waarin hij door het openbaar ministerie publiekelijk is neergezet''.

Want ook het OM heeft meegedaan aan de aanval op Henk Koop, aldus De Vries, terwijl er geen enkel bewijs is voor de verdenkingen van oplichting, omkoping en illegaal vooroverleg. Toch is tegen Henk Koop een internationaal opsporingsbevel uitgevaardigd, is hij in een politiecel opgesloten en wordt nu één jaar onvoorwaardelijk tegen hem geëist.

Alle publiciteit heeft hem volgens de advocaat zwaar beschadigd, privé en zakelijk. Buitenlandse financiers draaiden in 2004 bij zijn bedrijf de geldkraan dicht. Om de Koop Groep te redden verkocht de enig aandeelhouder 50,1 procent van zijn aandelen. En waarom is Henk Koop de enige bestuursvoorzitter die is gedagvaard, vroeg De Vries zich af. ,,Mogelijk ziet het OM gemakshalve in mijn cliënt de ideale toch al aangeschoten zondebok. Mogelijk ook schrikt men ervoor terug de bestuursvoorzitter van een beursgenoteerde onderneming te vervolgen.'' Van de eveneens gedagvaarde bouwconcerns BAM, Heijmans en Volker Wessels worden enkele divisiedirecteuren vervolgd.

De politiek, het parlement voorop, ,,wil bloed zien'', hield advocaat D. Doorenbos de rechtbank voor. Doorenbos trad, naast De Vries, op namens het bedrijf Koop Tjuchem en twee verdachte Koop-managers. ,,De bloeddorst is gevoed door de media en tot een hoogtepunt gebracht door de rapportage van de parlementaire enquêtecommissie bouwnijverheid. De voorzitter van die commissie heeft geen gelegenheid onbenut gelaten haar wens tot het `streng straffen' publiekelijk ten gehore te brengen, om het eenmaal ontstoken vuur warm te houden.''

De keuze om vier bouwbedrijven te vervolgen is het gevolg van willekeur en is een grove schending van het gelijkheidsbeginsel, vond Doorenbos. Terwijl de vier worden vervolgd, gaan namelijk honderden bouwondernemingen vrijuit die dezelfde feiten pleegden. Ook de keuze van de in de dagvaarding opgenomen bouwprojecten (waarover heimelijke afspraken zijn gemaakt) was niet objectief en redelijk, betoogde de advocaat. ,,Bij de keuze is geselecteerd op de betrokkenheid van Koop Tjuchem.''

Van de vier wordt Koop bovendien het zwaarst aangepakt. Het bedrijf zijn de meeste feiten ten laste gelegd en Koop kreeg de hoogste strafeis. Het OM moet hiervoor niet ontvankelijk worden verklaard, vond Doorenbos. Niet-ontvankelijk is het OM volgens hem ook voor dat deel van de dagvaarding dat betrekking heeft op de projecten waarvoor Koop al door de kartelautoriteit NMa met een bestuurlijke boete is bestraft.

Eigenlijk had er helemaal geen strafzaak moeten dienen, vond Doorenbos. Want veel feiten zijn verjaard en de hele zaak is gebaseerd op onrechtmatig verkregen bewijs: de schaduwadministratie van Koop Tjuchem. Dat document – waarin de prijs- en werkafspraken staan – is immers ,,gestolen goed''. Klokkenluider Ad Bos (,,een meinedige woninginbreker'') had de boekhouding gestolen uit de woning van een medewerker van Koop, dat blijkt uit tal van bewijsstukken, betoogde Doorenbos.

Op basis van het ,,gestolen goed'' had het OM geen opsporingsonderzoek behoren in te stellen. Dat was ook niet gebeurd als er geen politieke druk en geen publiciteit was geweest. Maar nu is de schaduwadministratie de kurk waarop de zaak drijft. ,,Zonder deze boekhouding zakt de zaak naar de bodem waar zij thuis hoort: bij de duizenden reeds bij voorbaat geseponeerde zaken'', voorspelde Doorenbos.

En de advocaat had nog meer in petto: het idee dat de bouw ,,grof geld'' kon verdelen dankzij de stiekeme afspraken is een ,,simplistische voorstelling van zaken''. De enquêtecommissie sprak in 2002 weliswaar over 8,8 procent als ,,indicatie van de benadeling'', maar volgens Doorenbos is dat getal ,,misleidend en ondeugdelijk''. ,,Een spookbeeld [...] waarvan je toch bijna zou denken dat de commissie de beeldvorming bewust heeft willen manipuleren.''

De advocaat deed ter zitting enig rekenwerk en becijferde zomaar dat het kartel ,,vermoedelijk vele miljoenen voordeel heeft gebracht''. Doorenbos: ,,Wie durft dan nog over een nadeel te spreken?'' De rechtbank doet op 7 juni uitspraak.