`Dubbel paspoort moet kunnen'

Deze week is de speciale OVSE-ambassadeur tegen discriminatie van moslims op bezoek in Nederland. ,,De moord op van Gogh heeft ons geschokt.''

Het verbieden van de dubbele nationaliteit. Ömür Orhun, de speciale ambassadeur van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) tegen discriminatie van en onverdraagzaamheid tegen moslims, zegt dat het zijn persoonlijke mening is dat Nederland daar niet toe moet overgaan. ,,Overheden zouden het zelfs moeten aanmoedigen dat je meerdere paspoorten kan bezitten.''

Hij komt net uit een gesprek met minister Verdonk (Vreemdelingenzaken en Integratie, VVD). Dat zij, namens het kabinet, het hebben van twee nationaliteiten wil afschaffen, is niet ter sprake gekomen. Verdonk en haar medestanders beschouwen het als een keuze tégen Nederland. Orhun kan zich meer vinden in het standpunt van GroenLinks, PvdA en D66: integratie is een kwestie van praktische deelname aan de samenleving, niet een loyaliteitsconflict.

De Turkse diplomaat, die onder meer ambassadeur was in Stockholm, Athene, Belgrado en bij de NAVO in Brussel: ,,Twintig, dertig jaar geleden werd je als een verrader, een spion, gezien als je meerdere paspoorten bezat. Maar we leven vandaag de dag in een open samenleving. Dat heeft geleid tot het idee dat je meerdere culturen in je kunt verenigen. Ik denk dat het bij wet mogelijk moet zijn om meerdere nationaliteiten te hebben.''

Waar hij wél met Verdonk over sprak, is wat integratie inhoudt. Volgens Orhun werd Nederland lange tijd gezien als een tolerant land waar minderheden geïntegreerd waren. ,,Na 11 september hebben we ervaren dat het ingewikkelder lag. De terroristische daden van een kleine groep moslims werd de gehele gemeenschap aangewreven, ook in Nederland.''

De OVSE-gezant vindt dat West-Europa en de VS, waar de intolerantie tegen moslims de afgelopen jaren is toegenomen, voorzichtig moeten omspringen met termen als islamitische radicalen, islamitische fundamentalisten en islamitische terroristen.

,,Dat een gering aantal moslims zich ter legitimatie van hun terreurdaden op de koran beroept, geeft niemand het recht om álle moslims te stigmatiseren. Uit recent onderzoek van de International Helsinki Federation for Human Rights in elf Europese landen is gebleken dat dat de belangrijkste reden is waarom moslims ervaren dat de onverdraagzaamheid toeneemt.''

En u ziet het als uw taak om daar verandering in te brengen?

,,Ik hoop regeringen er toe te dwingen hier effectief tegen op te treden. Maar daar beperk ik me niet toe. Ik praat ook met niet-gouvernementele organisaties. Nederland is het eerste land dat ik bezoek. De moord op de cineast Theo van Gogh, begin november, heeft tot vragen geleid in de permanente raad van de OVSE, waar de ambassadeurs van de 55 lidstaten wekelijks over politieke zaken praten. Er ging een islamitische school in Nederland in vlammen op. Er werd gepoogd moskeeën in brand te steken. De regering in Den Haag heeft mij uitgenodigd om zelf in Nederland te komen kijken.''

Orhun brengt vandaag grotendeels in Venray door, waar Turken en neonazi's onlangs bij een moskee slaags raakten. Morgen spreekt hij in Amsterdam met lokale organisaties, wethouder Ahmed Aboutaleb en vertegenwoordigers van de Anne Frank Stichting.

Hoe kunnen we voorkomen dat moslims worden gediscrimineerd en gemarginaliseerd?

,,Ik denk niet dat moslims in West-Europa alleen maar worden gediscrimineerd omdat ze een andere godsdienst aanhangen dan de meerderheid van de bevolking. Er zijn meerdere factoren: vaak heeft men ook een donkere huidskleur, draagt men andere kleren, spreekt men een andere taal en behoort men tot een andere cultuur. Na de Tweede Wereldoorlog lag het accent in Europa heel sterk op het respecteren van andere culturen en religies. Na 11 september is die houding veranderd.

,,Tegelijkertijd zien we dat een multiculturele samenleving ook niet werkt. Het leidt tot culturele getto's. Daarom heb ik er ook bij minister Verdonk op aangedrongen dat ze helder maakt wat ze precies onder integratie verstaat.

,,Wat mij betreft behelst dat twee zaken: nieuwkomers moeten structureel, door werk et cetera, en wat betreft hun burgerschap bij de samenleving worden betrokken. Ze hoeven geen Nederlander te worden, ze hoeven niet te assimileren in de nieuwe samenleving. Maar het is wel van groot belang dat ze zich thuis kunnen voelen.''