Deze Grondwet is niet in ons belang

De Europese Grondwet bevat veel dingen die Nederland helemaal niet wilde. Daarom is het beter dat hij wordt weggestemd, zodat opnieuw onderhandeld kan gaan worden, meent Jan Werts.

Nederland debatteert over wat er allemaal in de Grondwet staat. Over wat ontbreekt hoor je niemand. Toch zou dat de inzet moeten zijn van het debat. De onderhandelingen liepen van begin 2002 tot zomer 2004. Eerst in de Europese Conventie, een gezelschap van 200 Europese politici. Daar heeft Nederland niets bereikt. Nederland had 300 amendementen ingediend. Daarvan is niks terechtgekomen. Tijdens aansluitend beraad van de Europese regeringsleiders vielen de gebreken niet meer recht te trekken. Vier centrale Nederlandse prioriteiten zijn aldus uit het zicht verdwenen.

Voorop stond dat er geen permanente president van de Europese Raad van Regeringsleiders mocht komen. De leiders van de grote landen bekokstoven daar de zaken. Een president die altijd herbenoemd wil worden, haakt daarop in. De `grote jongens' worden dan in de EU oppermachtig. De sleutelrol van de Europese Commissie vervalt, zo vreest Nederland. Maandenlang noemde EU-staatssecretaris Nicolaï destijds de nieuwe president een `Zonnekoning'. Hij/zij is aan geen enkel parlement verantwoording schuldig. Dit punt heeft Nederland verloren. Er komt een `President van Europa'. In Brussel is al een luxepaleis in aanbouw.

Het kabinet en de hele Tweede Kamer wilden onze vaste commissaris in Brussel behouden. Traditioneel mikken wij op een sterke commissaris. Er zijn maar zes (op meestal 20) zware portefeuilles. Sicco Mansholt, Frans Andriessen, Hans van den Broek en Frits Bolkestein hadden er daarvan altijd een te pakken. Neelie Kroes nu ook. Maar volgens de Grondwet moeten wij op termijn die permanente post in de Europese Commissie opgeven. Want ook dit punt heeft Nederland verloren. De Nederlandse stem in Brussel valt voortaan af en toe een paar jaar weg. Wij gaan met andere landen rouleren.

De Tweede Kamer wilde in de Grondwet garanties voor de waardevastheid van de euro. Dat moest toen Frankrijk en Duitsland voor henzelf het Stabiliteitspact opschortten. Zij namen een loopje met het toegelaten overheidstekort. November 2003 dreigde staatssecretaris Nicolaï (EU) op dit punt met een veto. Hij wilde de Commissie bevoegd maken om de zondaars sancties op te leggen. Nederland moest ook dit punt later weer inslikken.

Vermelding van het christendom als zijnde het erfgoed van Europa was een vierde eis. Het beraad over de Grondwet begon in de Europese Top van 4 oktober 2003 in Rome. Daar was dit voor premier Balkenende zijn topprioriteit. VVD-woordvoerder Van Baalen zei toen: ,,De premier heeft de harde euro ingewisseld voor het vermelden van God.'' Voor de VVD was behoud van onze commissaris trouwens de eerste prioriteit. Niets van dit alles vind je terug in de Grondwet.

Waarom kwamen deze prioriteiten niet boven water? Onze verlangens stonden haaks op die van de hoofdrolspelers in de EU, Duitsland en Frankrijk. Bovendien kan Nederland in zo'n conferentie met tientallen regeringsleiders alleen scoren via de Benelux. Dan is ons stemgewicht net zo zwaar als het Duitse of Franse. Maar België steunde Nederland totaal niet. België heeft nooit een harde munt gehad. Het christelijk erfgoed zal premier Verhofstadt, een overtuigd humanist, worst wezen. En Luxemburg? Diens premier Juncker heeft het imago als eerste `President van Europa' benoemd te worden.

Verhofstadt had bovendien een verborgen agenda. Hij deed alles om in het gevlei te komen bij president Chirac en kanselier SchRÖder. Hij wilde voorzitter worden van de Europese Commissie. Dat was bijna gelukt. Frankrijk en Duitsland stelden hun volgeling Verhofstadt vorig jaar officieel kandidaat. De Europese christen-democraten en premier Blair spraken hier echter hun veto over uit.

Veel Nederlanders zijn pro-Europa. Zij snappen niet waarom Balkenende, Bot, Zalm en andere pro-Europeanen niet echt op de barricade gaan. Maar daarvoor staan in de Grondwet te weinig `leuke dingen voor de Nederlandse mensen'. Inmiddels geven onze politici en diplomaten bij de EU binnenskamers toe dat `Grondwet voor Europa' een foutieve benaming is. De EU is geen superstaat en wil dat niet worden. Dan is er ook geen Europese Grondwet nodig. Nu functioneert de EU op basis van het Verdrag van Nice. De Grondwet voegt daaraan weinig toe. Een `Verdrag van Rome' (waar de `Grondwet' is getekend) had veel minder verzet opgeroepen.

Bepalend is uiteindelijk het Nederlandse belang. Omdat onze prioriteiten ontbreken, is Nederland niet gediend met deze `Grondwet'. Het zou daarom beter zijn als hij wordt weggestemd. Dan volgen nieuwe onderhandelingen. Nederland moet dan meer kunnen bereiken.

Dr. Jan Werts is Brussels correspondent voor vaktijdschriften. Hij werkt aan een boek over de recente ontwikkelingen in de Europese Raad.