Dag is climax voor boekhouders

Verantwoordingsdag werd geen hoogtepunt. Veel fractievoorzitters ontbraken. Plaatsvervangers voerden het woord in het debat.

Het zou vandaag, na ruim twee jaar regeren, een soort mid-term review moeten worden van het tweede kabinet Balkenende. Althans, als het aan de oppositie ligt in de Tweede Kamer. De fractievoorzitters van PvdA, SP, LPF en ChristenUnie proberen vandaag de bijna voltallig aanwezige bewindsliedenploeg te dwingen verantwoording af te leggen over de lagere instroom in de WAO, de asielzoekers, de economische groei, de veiligheid en het aantal werkende ouderen. Over alles waar het kabinet in september 2003 plannen voor indiende.

Maar het lijkt meer op de zoveelste wanhopige reanimatiepoging van verantwoordingsdag. Of, om met PvdA-fractievoorzitter Bos te spreken, ,,het gaat erom of we met mekaar nog een keer een poging willen doen de VBTB te redden van de bureaucratiscering, vercijfering en verhaagsing''. VBTB, dat is Haags voor Van Beleidsbegroting Tot Beleidsverantwoording.

De parameters voor een spannend politiek debat léken allemaal in orde. Het plenaire debat vandaag is op verzoek van de Kamer nu eens direct na verantwoordingsdag, net zoals de algemene beschouwingen direct op Prinsjesdag volgen, en niet na een reeks kleinere overlegjes over deelonderwerpen. VVD'er Stef Blok diende vorig jaar een breed gedragen motie in die het hele kabinet verzoekt bij de behandeling van de jaarverslagen aanwezig te zijn. Impliciet pleitte de motie ook voor een politiek debat op fractievoorzittersniveau, zodat op ,,het hoogtepunt in het parlementaire jaar'' zoals Blok het in zijn motie noemde, er echt politiek vuurwerk zou ontstaan. Plannen indienen, zoals met Prinsjesdag, kan iedereen. Maar het al dan niet welslagen van die plannen goed controleren, dat is de kerntaak van de Kamer.

Daarmee zouden de verantwoordingsdebatten het cachet van algemene nabeschouwingen moeten krijgen. Maar het loopt anders. Want de fractievoorzitters van de drie coalitiepartijen laten vandaag verstek gaan. Het CDA vindt een debat dat alleen maar terugkijkt op vorig jaar minder interessant dan een dagje campaignen in Utrecht voor de Europese Grondwet en VVD en D66 sluiten zich daarbij aan.

VVD'er Blok zou zich, naar verluidt, ernstig hebben verzet tegen deze gang van zaken. Hij zag het al aankomen dat hij de hoon van de hele oppositie over zich heen zou krijgen: eerst vragen om een politiek debat met het hele kabinet en vervolgens de financieel woordvoerder het vuile werk laten opknappen. Dus zegde Van Aartsen toe dat niet Blok maar vice-fractievoorzitter Bibi de Vries het debat zou doen. Nog even een telefoontje met Verhagen en ook bij het CDA werd de vice-fractievoorzitter, Gerda Verburg, in stelling gebracht.

Het wegblijven van de voorzitters is tekenend voor de verantwoordingsdag, die maar niet van de grond wil komen. Op deze dag (traditioneel de derde woensdag in mei) leggen de departementen verantwoording af over de begrotingen van het jaar daarvoor. En vandaag verantwoorden de ministers zich over het begrotingsjaar 2004, waarvoor de plannen op de derde dinsdag in 2003 zijn ingediend. De operatie-VBTB is eind jaren negentig ingezet. De bedoeling is dat de Tweede Kamer de jaarverslagen van het rijk met terugwerkende kracht behandelt. Zo moet de controle op de begroting verbeteren.

De verantwoording had wel gevolgen voor het opstellen van de begrotingen. In plaats van onleesbare begrotingen met vage plannen, moeten departementen sinds de invoering van verantwoordingsdag hun begrotingen anders opstellen. Van de departementen wordt verwacht dat zij begrotingen en verantwoordingen indienen die ook inhoudelijke informatie geven.

Minister Gerrit Zalm (Financiën, VVD) die vorig jaar nog had opgeroepen om de verantwoording minder bureaucratisch en meer politiek te maken, toonde zich gisteren onaangenaam verrast door het wegblijven van de drie coalitie-fractievoorzitters. Maar, zo zei hij, ,,de verantwoording is ook goed voor de departementen zelf, intern''. Daarmee is het interne succes van verantwoordingsdag wat Zalm betreft gegarandeerd. Daar heeft het kabinet de Kamer helemaal niet bij nodig. Gevolg is dan wel dat van een parlementair hoogtepunt geen sprake meer kan zijn. Hooguit van een boekhoudkundige climax. En dat was nou precies níet de bedoeling van verantwoordingsdag.